نامازدا سەجدىگە بارغاندا يەرگە قولنى ئاۋۋال قويامدۇ ياكى تىزنىمۇ؟
(پەتىۋا كومېتىتىنىڭ 1427-نومۇرلۇق پەتىۋاسى)
پەتىۋا كومېتىتى ئالىملىرى بۇ ھەقتە مۇنداق پەتىۋا بەرگەن:
جۇمھۇر ئۆلىما سەجدىگە بارغاندا ئىككى تىزنى ئىككى قولدىن ئاۋۋال يەرگە قويۇشنى ئەۋزەل دەپ قارىغان. شۇنداقلا، كېيىنكى رەكئەتكە تۇرىدىغاندا ئىككى قولنى ئىككى تىزدىن ئاۋۋال يەردىن كۆتۈرۈشنى ئەۋزەل دەپ قارىغان. ئۇلار بۇنىڭغا ۋائىل ئىبنى ھۇجۇر رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ مۇنۇ ھەدىسىنى دەلىل قىلغان:(رأيت رسول الله صلى الله عليه وسلم إذا سجد وضع ركبتيه قبل يديه وإذا نهض رفع يديه قبل ركبتيه) «مەن رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسسەللەمنىڭ نامىزىغا نەزەر سالدىم. سەجدىگە بارغاندا ئىككى تىزىنى ئىككى قولىدىن ئاۋۋال يەرگە قويدى. سەجدىدىن تۇرىدىغاندا بولسا ئىككى قولىنى ئىككى تىزىدىن ئاۋۋال يەردىن كۆتۈردى.» (ئەبۇ داۋۇد 838، نەسائىي 268، تىرمىزى، ئىبنى ماجە توپلىغان) ھالبۇكى، بۇ ھەدىسنىڭ سەنەدىدە شەرىيك ئەلقازى (شريك القاضي) بار بولۇپ، بۇ سەنەدتە شەرىك يالغۇز قالغان. شەرىك ھەدىسنىڭ سەنەدىدە يالغۇز قالسا ساغلام راۋى ھېسابلانمايدۇ. ئۇلار يەنە ئەنەس رەزىيەللاھۇ ئەنھۇدىن نەقىل قىلىنغان مۇنۇ ھەدىسنى دەلىل قىلغان: ((أن النبي ﷺ انحط بالتكبير فسبقت ركبتاه يديه))«قاچانلىكى رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسسەللەم سەجدە قىلماقچى بولسا، ئىككى تىزىنى ئىككى قولىدىن بۇرۇن يەرگەن قوياتتى.» (أخرجه الدارقطني ١ / ٣٤٥، والبيهقي ٢ / ٩٩، والحاكم ١ / ٢٢٦) بۇ ھەدىسنى ئىمام ھاكىم، بەيھەقىي ۋە دارقۇتنى توپلىغان بولۇپ، ئىمام ھاكىم «بۇ ھەدىس بۇخارى ۋە مۇسلىمنىڭ سەھىھلىك شەرتىگە چۈشىدۇ. ھەدىسنىڭ سەنەدىدە ئىللەت بارلىقىنى بىلمەيمەن» دېگەن. ئىمام دارقۇتنى «ھەدىسنىڭ سەنەدىدە ئەئلا ئىبنى ئىسمائىل يالغۇز قالغان بولۇپ، بۇ ناتونۇش راۋىيدۇر» دېگەن. ئىمام ئىبنى ئەبۇ ھاتىم (ابن أبي حاتم) دادىسى ئىمام ئەبۇ ھاتىمنىڭ بۇ راۋىي ھەققىدە «ئۇ مۇنكەر راۋىيدۇر» دېگەنلىكىنى نەقىل قىلغان. مۇشۇ مەزمۇندا رىۋايەت قىلىنغان كۆپلىگەن ھەدىسلەر مەۋجۇت بولۇپ، بۇ ھەدىسلەرنىڭ بەزىلىرى مەقتۇ، بەزىلىرى مۇرسەلدۇر.
باشقا ئۆلىمالار سەجدىگە بارىدىغاندا ئىككى قولنى ئىككى تىزدىن بۇرۇن يەرگە قويۇشنى مۇستەھەب دەپ قارىغان. ئىمام ئەۋزائى، ئىمام مالىك ۋە ئىمام ئىبنى ھەزم قاتارلىقلار مۇشۇلارنىڭ جۈملىسىدىندۇر. ئىبنى ئەبۇ داۋۇد «ئىككى قول ئىككى تىزدىن ئاۋۋال يەرگە قويىلىدۇ دېگەن ئەھلى ھەدىسنىڭ سۆزىدۇر» دېگەن. بۇنى مۇستەھەب دېگەنلەر ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ مۇنۇ ھەدىسىنى دەلىل قىلغان: رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسسەللەم مۇنداق دېگەن: ((إذا سجد أحدكم فلا يبرك كما يبرك البعير وليضع يديه قبل ركبتيه))«سىلەردىن بىرىڭلار سەجدىگە بارغىنىدا تۆگە چۆككەندەك چۆكمىسۇن. ئەكسىچە، ئىككى قولىنى ئىككى تىزىدىن ئاۋۋال قويسۇن.»(مۇسنەد ئەھمەد 2-جىلد، 381-بەت؛ ئەبۇ داۋۇد 840؛ نەسائى 1091؛ تىرمىزى 269) ( أخرجه أحمد ٢ / ٣٨١، وأبو داود ١ / ٥٢٥ برقم (٨٤٠)، والنسائي ٢ / ٢٠٧ برقم (١٠٩٠، ١٠٩١) والترمذي ٢ / ٥٨ برقم (٢٦٩)، والدارمي ١ / ٣٠٣، والطحاوي في (شرح معاني الآثار) ١ / ٢٥٤ وابن حزم في (المحلى) ٤ / ١٢٩.) يەنە بىر رىۋايەتتە ((وليضع يديه ثم ركبتيه))«ئىككى قولىنى قويۇپ، ئاندىن ئىككى تىزىنى قويسۇن» دەپ كەلگەن. (مۇسنەد ئەھمەد 2\381) بىراق، بۇ ھەدىسنىڭ سەنەدى ھەققدە تەنقىد بار. بىر بۆلۈك ئۆلىما ۋائىل ئىبنى ھۇجۇردىن رىۋايەت قىلىنغان ھەدىسنىڭ (يەنى ئىككى تىزنى ئىككى قولدىن بۇرۇن قويۇش ھەدىسىنىڭ) شۇنداقلا مۇشۇ مەنىگە ماڭىدىغان ھەدىسلەرنىڭ ھۆكمىنى تاللىغان. بۇلارنىڭ ئارىسىدا ئىمام ئىبنى قەييىممۇ بار بولۇپ، ئۇنىڭ بۇ قارىشى «زادۇل مەئاد» ناملىق ئەسىرىدە مەۋجۇت. يەنە بىر بۆلۈك ئۆلىما ئەبۇ ھۈرەيرەدىن رىۋايەت قىلىنغان ھەدىسنىڭ (يەنى ئىككى قولنى ئىككى تىزدىن بۇرۇن قويۇش ھەدىسىنىڭ) ۋە مۇشۇ مەنىگە ماڭىدىغان باشقا ھەدىسلەرنىڭ ھۆكمىنى تاللىغان.
سەجدىگە بېرىشتا ئىككى تىز ئاۋۋال يەرگە قويۇلامدۇ ياكى ئىككى قول ئاۋۋال يەرگە قويۇلامدۇ دېگەن بۇ مەسىلە ئىجتىھادىي مەسىلە بولۇپ، بۇ جەھەتتە يول كەڭرىدۇر. بۇ سەۋەبلىك، فەقىھلەردىن بىر قىسىمى ناماز ئوقۇغۇچىلارنى بۇ ئىككى خىل ھالەتتىن خالىغىنىنى تاللىشىغا قويۇپ بەرگەن. بۇنداق قىلغان فەقىھلەر يا ئىككىلى تۈردىكى ھەدىسنى زەئىپ دەپ قارىغانلىقى، ياكى ئىككىلى تۈردىكى ھەدىسلەرنىڭ ئارىسىدا زىتلىق بولۇپ، بىرىنى تاشلاپ يەنە بىرىنى تاللاشنى توغرا كۆرمىگەنلىكى ئۈچۈن شۇنداق قىلغان. خۇلاسە شۇكى، تىزنى ياكى قولنى ئاۋۋال قويۇش مەسىلىسىدە ئىختىيارلىق مەۋجۇت.
مۇۋەپپەقىيەت ئاللاھتىندۇر. …. (فەتۋا لەجنەتۇد دائىمە، 6-جىلد، 438-بەتلەر)
پەتىۋا بەرگۈچى ئالىملار: ئەللامە ئابدۇلئەزىز ئىبنى باز، ئابدۇررازاق ئەفىفى، ئابدۇللاھ ئىبنى غۇديان
مۇجتەھىدلەر پەتىۋالىرى تورى تەرجىمە قىلىپ تارقاتتى
تېلگرام قانىلىمىزغا ئەگىشىۋېلىڭ:
https://t.me/tewhidnuri