سوئال: دەۋەتچى ئاتالغان بەزى كىشىلەر سوپىلىقنى ماختىلىدىغان سوپىلىق ۋە تەنقىدلىنىدىغان سوپىلىق دەپ ئىككى قىسىمغا ئايرىۋاپتۇ. بۇنداق ئايرىش توغرىمۇ؟

ئەللامە سالىھ فەۋزان پەتىۋاسى:

بۇ باتىل تەقسىم. سوپىلىقنىڭ \ تەسەۋۋۇپنىڭ ھەممە تۈرى تەنقىدلىنىدۇ. ماختىلىدىغان تەسەۋۋۇپ مەۋجۇت ئەمەس. چۈنكى تەسەۋۋۇپ \ سوپىلىق بىدئەتتۇر. بىدئەتنىڭ ھەممىسى ئازغۇنلۇقتۇر.

— مۇجتەھىد تورى تەرجىمە قىلىپ تارقاتتى | mujtehid.com

The post ماختىلىدىغان تەسەۋۋۇپ بارمۇ؟ | ئەللامە سالىھ ئەلفەۋزان پەتىۋاسى first appeared on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

The post ماختىلىدىغان تەسەۋۋۇپ بارمۇ؟ | ئەللامە سالىھ ئەلفەۋزان پەتىۋاسى appeared first on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

مۆتەزىلە پىرقىسى خاۋارىج پىرقىسىدىن پەرقلىق پىرقە ھېسابلىنىدۇ. مۆتەزىلىلەر: مۇسۇلمان ئەگەر چوڭ گۇناھقا چۈشسە ئىماندىن چىقىپ كېتىدۇ، لېكىن دىندىن چىققان كاپىر بولمايدۇ. كاپىرمۇ ئەمەس، مۆمىنمۇ ئەمەس، پاسىق بولىدۇ. چوڭ گۇناھ قىلغان كىشى مۆمىنلىك دەرىجىسى بىلەن كاپىرلىق دەرىجىسىدىن ئىبارەت ئىككى دەرىجىنىڭ ئارىسىدا بولىدۇ، مۆتەزىلە پىرقىسى چوڭ گۇناھ قىلغان كىشىگە كاپىرلىق مۇئامىلىسى قىلمايدۇ، دەپ ئېتىقاد قىلىدۇ.

خاۋارىجلار بولسا: چوڭ گۇناھ قىلغان كىشىنى ئىسلامدىن چىقىپ مۇرتەد كاپىر بولۇپ كېتىدۇ، بۇنداق بىرىنىڭ مېلى ۋە قېنى ھالال، كاپىر مۇئامىلىسى كۆرىدۇ، دەپ ئېتىقاد قىلىدۇ. ئەمما، مۆتەزىلىلەر بىلەن خاۋارىجلار چوڭ گۇناھ قىلغۇچىنى دوزاختا مەڭگۈ قالىدۇ، دېگەن باتىل ئېتىقادتا ئىتتىپاقتۇر. (فتاوى منوعة – الراجحي 1\32)

* ئەللامە ئابدۇلئەزىز راجىھىي ئىمام ئىبنى بازنىڭ بىرىنچى نومۇرلۇق شاگىرتلىرىدىن بولۇپ، ئىمام ئىبنى بازغا شاگىرتقا كىرگەندىن باشلاپ تاكى ئۇ زات ۋاپات بولغۇچە يېنىدىن ئايرىلمىغان. ئابدۇلئەزىز راجىھىي ئەھلى سۈننەتنىڭ چاقنىغان ئالىملىرىدىندۇر. ئاللاھ قەبرىسىنى نۇرلاندۇرسۇن، دەرىجىسىنى يۇقىرى كۆتۈرسۇن، ئىلىمىنى ئىسلام ئۈممىتى ئۈچۈن مەنپەئەتلىك قىلىپ بەرسۇن، ئامىن.

The post مۆتەزىلە پىرقىسى بىلەن خاۋارىجلارنىڭ پەرقى نېمە؟ | ئەللامە ئابدۇلئەزىز راجىھىي پەتىۋاسى first appeared on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

The post مۆتەزىلە پىرقىسى بىلەن خاۋارىجلارنىڭ پەرقى نېمە؟ | ئەللامە ئابدۇلئەزىز راجىھىي پەتىۋاسى appeared first on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

ئەللامە سالىھ فەۋزان بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن:
ئەلەۋىيلەر شىئەلەر جۈملىسىدىن بولۇپ، ئەلەۋىيلەر ئەلىي رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنى ئىلاھلاشتۇرۇپ، ئاللاھ ئەلىي رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ شۇ، ياكى ئەلىي ئىلاھتۇر دەپ ئېتىقاد قىلىدىغانلاردۇر. (ئەلەۋىيلەر كاپىردۇر.)

— مۇجتەھىد تورى تەرجىمە قىلىپ تارقاتتى

من هم العلوِيُّون

The post ئەلەۋىي پىرقىسى قانداق پىرقە؟ | ئەللامە سالىھ فەۋزان first appeared on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

The post ئەلەۋىي پىرقىسى قانداق پىرقە؟ | ئەللامە سالىھ فەۋزان appeared first on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

پەتىۋا بەرگۈچى: ئىمام ئابدۇلئەزىز ئىبنى باز رەھىمەھۇللاھ

سوئال: سىلى يۇقىرىدا قۇرئان ۋە سۈننەتنىڭ ھۆكمىنى تۇتۇشنىڭ پەرزلىكىنى بايان قىلىپ ئۆتتىلە. كۈنىمىزدە «قۇرئانچىلار» دەپ ئاتىلىدىغان بىر پىرقە مەۋجۇت. ئۇلارغا نىسبەتەن قانداق مەيدان تۇتۇشىمىز كېرەك؟

ئىمام ئىبنى باز رەھىمەھۇللاھ بۇ سوئالغا مۇنداق پەتىۋا بەرگەن: 

ئۇلار قۇرئانچىلار ئەمەس، يالغانچى-كاززاپلاردۇر. ئۇلار قۇرئانچىلار ئەمەس، قۇرئاننىڭ دۈشمەنلىرىدۇر. چۈنكى، قۇرئان كىشىنى سۈننەتكە بۇيرۇيدۇ. قۇرئان كىشىنى رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسسەللەمگە بويسۇنۇشقا، ئىتائەت قىلىشقا بۇيرۇيدۇ. سۈننەتنى ئىنكار قىلغۇچى ئەسلىدە قۇرئاننى ئىنكار قىلغۇچىدۇر. رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسسەللەمگە ئاسىيلىق قىلغان كىشى قۇرئانغا ئاسىيلىق قىلغان بولىدۇ. ئۇلار قۇرئانچىلار ئەمەس، قۇرئانغا قارشى چىققۇچىلاردۇر، قۇرئاننىڭ ھۆكمىدىن باشقا ھۆكۈمگە ماڭغان ئازغۇنلاردۇر. قۇرئانچىلار — ئەھلى ئىلىمنىڭ بىردەك ئىتتىپاقى بىلەن كاپىرلاردۇر.

سۈننەت بويىچە ئەمەل قىلماستىن، سۈننەتنى ئىنكار قىلىپ، قۇرئانغا ئاساسلىنىپلا ئەمەل قىلىمەن دېگۈچى كاززاپتۇر. بۇنداق كىشى قۇرئانغا تايانغۇچى ئەمەس، قۇرئانغا ئاساسەن ئىش كۆرگۈچى ئەمەس، ئەكسىچە ئازغۇندۇر، ئازدۇرغۇچىدۇر. قۇرئانچىلار ئەھلى ئىلىمنىڭ ئىجمائىسى بويىچە كاپىردۇر. مەن بۇ جەھەتتە «سۈننەت بويىچە ئەمەل قىلىشنىڭ ۋاجىپلىقى» (وجوب العمل بالسنة) ناملىق بىر رىسالە يازغانمەن. بۇ رىسالە نەشىر قىلىنىپ تارقىتىلغان. [بۇ پەتىۋانىڭ ئەرەپچە مەنبەسى: فتاوى الدروس>ما حكم من ينكر السنة بزعم الاكتفاء بالقرآن؟]
— مۇجتەھىد تورى تەرجىمە قىلىپ تارقاتتى

تۆۋەندىكىسى قۇرئاندىن يالغان قۇرئانچىلارغا رەددىيە فىلىمىدۇر

The post قۇرئانچىلار كاپىرمۇ؟ | ئىمام ئىبنى باز پەتىۋاسى first appeared on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

The post قۇرئانچىلار كاپىرمۇ؟ | ئىمام ئىبنى باز پەتىۋاسى appeared first on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

پەتىۋا بەرگۈچى: ئىمام ئابدۇلئەزىز ئىبنى باز رەھىمەھۇللاھ

سوئال: رافىزىيلار دىندىن چىققان مۇرتەدلەرمۇ؟

شەيخ بۇ سوئالغا مۇنداق جەۋەب بەرگەن:

(رافىزىيلار شىئەلەرگە تەۋە پىرقە بولۇپ[1]،) ئۇلارنىڭ كۆپچىلىكى دىندىن چىققان مۇرتەد كاپىرلاردۇر. ئۇلارنىڭ كۆپچىلىكى ئەلىي رەزىيەللاھۇ ئەنھۇغا ئىبادەت قىلىدۇ، ئەلىي رەزىيەللاھۇ ئەنھۇدىن مەدەت تىلەيدۇ. ئاللاھنى تاشلاپ ئەلىي رەزىيەللاھۇ ئەنھۇغا دۇئا قىلىدۇ. بۇنداق قىلمىشلار كىشىنى دىندىن چىقىرىپ كاپىر قىلىۋېتىدىغان چوڭ كۇفۇر جۈملىسىدىندۇر.

مۇسۇلمانلاردىن نەپرەتلىنىپ «ساھابىلەر ئارىسىدا ئۈچ ساھابىدىن (ئەلى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنى قوشقاندا تۆت ساھابىدىن — يەنى ئەلىي رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ، بىلال رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ، سالمان رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ، مىقداد رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ قاتارلىق تۆت ساھابىدىن) باشقىسى دىندىن چىققان مۇرتەد كاپىرلاردۇر» دەپ ئېتىقاد قىلىدىغان ئىمامىيە پىرقىسى، يەنى راپىزىيلار ۋە ئۇلارغا ئوخشاشلىرى، نۇسەيرىيەلەر ۋە ئۇلارغا ئوخشاشلىرى كاپىرلاردۇر. ئەمما، شىئەلەرنىڭ زەيدىيە پىرقىسى كاپىر ئەمەس، چۈنكى زەيدىيە پىرقىسىنىڭ ئەلىي رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنى ئەۋزەل كۆرۈشى باشقا شىئە پىرقىلىرى ئارىىسدا ئەڭ تۆۋەندۇر. (زەيدىيە پىرقىسى ئەلىي رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنى ئۈچ خەلىپىدىن ئەۋزەل دەپ ئېتىقاد قىلىدىغان بولۇپ، ئەلىي رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنى ئىلاھلاشتۇرمايدۇ ۋە ساھابىلەرنى سۆكۈپ تىللىمايدۇ.)  ھەزىرتى ئەلىنى ھەزىرتى ئوسماندىن (ياكى باشقا ئىككى خەلىپىدىن) ئەۋزەل دەپ قارىغۇچىلار كاپىر ھېسابلانمايدۇ، لېكىن بۇنداق ئېتىقاد قىلىش خاتا. (شىئەلەرنىڭ زەيدىيە پىرقىسىدەك) ھەزىرتى ئەلىنى ھەزىرتى ئەبۇ بەكرىدىن ۋە ھەزىرتى ئۆمەردىن ئەۋزەل دەپ قارايدىغان، ئەمما ئۇلارنى تىللاپ سۆكمەيدىغانلار دىندىن چىقىپ كەتكەن مۇرتەد كاپىرلار ئەمەس. (يۇقىرىدا ناملىرىنى تىلغا ئالغىنىمىزدەك) شىئە پىرقىلىرى كۆپتۇر.

بەزى ئۆلىمالار شىئە پىرقىلىرىنى يىگىرمە ئىككى پىرقىگە بۆلىنىدۇ دېيىشكەن. شىئە پىرقىلرىدىن ئەھلى بەيتكە ئىبادەت قىلىدىغان، ئەھلى بەيتتىن مەدەت تىلەيدىغان، ياكى ساھابىلەرنى تىللايدىغان، ياكى ساھابىلەرنى كاپىر دەيدىغان شىئە پىرقىلىرى ئەمەل ئارقىلىق كاپىر بولغانلاردۇر. ۋەياكى «پەرىشتە جىبرىل ھەزىرتى ئەلىگە كېلىدىغان پەيغەمبەرلىككە خائىنلىق قىلىپ مۇھەممەدكە (سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسسەللەم) ئېلىپ كەلگەن» دەپ ئېتىقاد قىلىدىغان شىئەلەرمۇ مۇرتەد كاپىرلاردۇر.

لېكىن، ئەمەل ياكى ئېتىقاد ئارقىلىق كاپىر بولمىغان، يۇقىرىقىلاردىن باشقا شىئە پىرقىلىرى كاپىر ئەمەس، ناقىس مۇسۇلمانلاردۇر، بىدئەت ئەھلى مۇسۇلمانلاردۇر. [مەنبە: فتاوى الجامع الكبير > حكم تكفير الرافضة] 

— مۇجتەھىد تورى تەرجىمە قىلىپ تارقاتتى

نەقىل مەنبەلىرى:

[1] بۇ ئەللامە سالىھ فەۋزاننىڭ سۆزى بولۇپ. ئەرەپچە مەنبەسى ئۈچۈن چېكىڭ}

The post رافىزىيلار دىندىن چىققان مۇرتەدلەرمۇ؟ | ئىمام ئىبنى باز first appeared on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

The post رافىزىيلار دىندىن چىققان مۇرتەدلەرمۇ؟ | ئىمام ئىبنى باز appeared first on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

پەتىۋا بەرگۈچى: ئەللامە سالىھ فەۋزان

سوئال: پەزىلەتلىك شەيخ! كىشىنىڭ ئۆزىنى «مەن مالىكى» (يەنى مەن مالىكىي مەزھىپىدە) دېيىشى، ياكى «مەن ھەنبەلى» (مەن ھەنبەلى مەزھىبىدە) دېيىشى دۇرۇسمۇ؟ چۈنكى، بەزى ئىلىم تالىپلىرى بۇنداق دېيىشنى دۇرۇس ئەمەس دېيىشىۋاتىدۇ.

ئەللامە سالىھ فەۋزان:

ئۇنىڭ نېمە دېيىشىنى كۈتىسەن؟

كىشىنىڭ ئۆزىنى «مەن ھەنبەلى، مەن شافىي، مەن مالىكى» دېيىشىدە ھېچبىر مەسىلە يوق. بۇلار ئەھلى سۈننەت مەزھىپىدۇر. كىشىنىڭ ئەھلى سۈننەتنىڭ مەزھەپلىرىنى ئىنكار قىلىشى دۇرۇس ئەمەس.

بىراق، ئۆزىنى مەزھەپكە تەۋە قىلغان كىشى مەسىلەن «ھەق ھەنبەلى مەزھىپىدىن باشقىسىدا ئەمەس» دېسە، بۇ دۇرۇس ئەمەس.

تۆت مەزھەپنىڭ ھەممىسى ئەھلى سۈننەتكە تەۋە مەزھەپلەردۇر ۋە ياخشىلىق ئۈستىدىدۇر دېيىلسە، بۇنىڭدا ھېچبىر خاتالىق يوق. [ئەللامە سالىھ فەۋزاننىڭ بۇ ھەقتىكى پەتىۋاسى مۇشۇ يەردە تۈگىدى.]

 شەيخۇل ئىسلام ئىبنى تەيمىييە رەھىمەھۇللاھ مۇنداق دېگەن:

ومَعْلُومٌ أنَّ أهْلَ المَذاهِبِ كالحَنَفِيَّةِ والمالِكِيَّةِ والشّافِعِيَّةِ والحَنْبَلِيَّةِ دِينُهُمْ واحِدٌ. وكُلُّ مَن أطاعَ اللَّهَ ورَسُولَهُ مِنهُمْ بِحَسَبِ وُسْعِهِ كانَ مُؤْمِنًا سَعِيدًا بِاتِّفاقِ المُسْلِمِينَ.

مەلۇمكى، ھەنەفىي، مالىكىي ، شافىئىي ۋە ھەنبەلىي ھەزھىپىگە ئەگەشكۈچىلەرنىڭ دىنى بىر. ئۇلارنىڭ ئىچىدىن تاقىتىنىڭ يېتىشىچە ئاللاھقا ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلىغا ئىتائەت قىلغانلارنىڭ ھەممىسى مۇسۇلمانلارنىڭ ئىتتىپاقى بىلەن بەختلىك مۆئمىندۇر. (ئىمام ئىبنى تەيمىييە، مەجمۇئۇل فەتۋا 27-جىلد، 462-بەت)

— مۇجتەھىد تورى تەرجىمە قىلىپ تارقاتتى | mujtehid.com

The post كىشىنىڭ ئۆزىنى «مەن مالىكى» ياكى «مەن ھەنبەلى» دېيىشى دۇرۇسمۇ؟ | ئەللامە سالىھ فەۋزان پەتىۋاسى first appeared on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

The post كىشىنىڭ ئۆزىنى «مەن مالىكى» ياكى «مەن ھەنبەلى» دېيىشى دۇرۇسمۇ؟ | ئەللامە سالىھ فەۋزان پەتىۋاسى appeared first on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

ئەللامە سالىھ فەۋزان ھافىزەھۇللاھ مۇنداق دەيدۇ:

ئەھلى بىدئەت پىرقىلىرى شىئە، قەدەرىيە، خاۋارىج ۋە مۇرجىئەدىن ئىبارەت تۆت چوڭ پىرقىدىن تەشكىل تاپقان.

تۆتىنچى پىرقە خاۋارىج پىرقىسىنىڭ زىددى بولغان پىرقە بولۇپ، بۇ پىرقە مۇرجىئە پىرقىسىدۇر.

مۇرجىئەلەر — ئەمەل-ئىبادەتنىڭ ئىمان جۈملىسىدىن ئىكەنلىكىنى رەت قىلىدۇ.

مۇرجىئەلەر ئەمەل ئىمان جۈملىسىدىن ئەمەس، دېيىشىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن، كىشى ھېچقانداق ئەمەل ئىبادەت قىلمىغان تەقدىردىمۇ، بارچە ئەمەل ئىبادەتلەرنى تەرك ئەتكەن تەقدىردىمۇ مۆمىندۇر دېيىشىدۇ.

بۇ پىرقىنىڭ «مۇرجىئە» دەپ ئاتىلىشىدىكى سەۋەب، ئۇلار ئەمەلنى ئىماندىن كېچىكتۈرگەنلىكى ئۈچۈندۇر.

مۇرجىئەلەر ئۆز ئىچىدىن پىرقىلەرگە بۆلۈنگەن.

مۇرجىئەلەرنىڭ ئەڭ ناچىرى جەھمىيلەردۇر.

جەھمىي مۇرجىلىرى «ئىمان — پەقەتلا قەلب ئارقىلىق تونۇش» دەپ ئېتىقاد قىلىدۇ. ئەگەر كىشى قەلبىدىلا تونىسا، قەلبى بىلەن تەستىقلىمىغان تەقدىردىمۇ، مۆمىندۇر، دېيىشىدۇ.

كىشىنىڭ بىلىپ قويۇشىلا يېتەرلىك، دېيىشىدۇ. جەھمىيلەرنىڭ نەزىرىدە، قەلبىدە بىلىپلا قويغان كىشى مۆمىندۇر. جەھمىيلەر — ئىمان دېگەن پەقەتلا بىلىپلا قويۇشتىن ئىبارەت دېيىشىدۇ.

مۇرجىيلارغا تەۋە ئىككىنچى پىرقە — ئەشئەرىيلەردۇر.

ئەشئەرىيلەر «ئىمان — قەلبتە ئېتىقاد قىلىشتۇر» دېيىشىدۇ. ئەشئەرىيلەرنىڭ نەزىرىدە ئىماننى تىلدا ئىقرار قىلىپ، ئىماننىڭ تەقەززالىرىنى بەدەن ئەزالىرى بىلەن ئورۇنداش كېرەك ئەمەس.

ئەشئەرىيلەر — قەلبىدە ئېتىقاد قىلىش كىشىنىڭ مۆمىنلىكىگە يېتىدۇ، دەپ ئېتىقاد قىلىدۇ.

مۇرجىيلارنىڭ ئۈچىنچى پىرقىسى، ئەشئەرىي مۇرجىيلىرىنىڭ قارشىسىدا تۇرىدىغان كارامىيە مۇرجىيلىرى پىرقىسىدۇر.

كارامىيە مۇرجىيلىرى — قەلبتە تەستىقلاپ ئېتىقاد قىلمىغان تەقدىردىمۇ، تىل بىلەن سۆزلەپ قويۇش (يەنى تىلدا شاھادەت كەلىمىسى ئېيتىپ قويۇش، ئىماننى دەۋا قىلىپ قويۇش) ئىماندۇر، دەپ ئېتىقاد قىلىدۇ. ئىماننى پەقەت تىلدا سۆزلەپ قويۇش دەپ قارايدۇ.

مۇرجىئەلەرنىڭ تۆتىنچى پىرقىسى — فەقىھ مۇرجىيلىرىدۇر. فەقىھ مۇرجىيلىرى — ئىمان دېگەن قەلبىتە ئېتىقاد قىلىپ، تىلدا سۆزلەشتۇر، دەيدۇ. فەقىھ مۇرجىيلىرى — كىشى ئىماننىڭ تەقەززاسى ھېسابلانغان ئەمەل-ئىبادەتلەرنى بەجا كەلتۈرمىگەن تەقدىردىمۇ، مۆمىن بولىۋېرىدۇ، دەپ ئېتىقاد قىلىدۇ.

مۇرجىيلارنىڭ بۇ تۆت پىرقىسىنىڭ ھەممىسى بىردەك ھالدا ئەمەلنى ئىمان جۈملىسىدىن ئەمەس دەپ ئېتىقاد قىلىشىدۇ.

بىراق، ئۇلارنىڭ ھەر بىرى قەلبنىڭ ئەمىلى، ۋە تىلنىڭ ئىقرارى جەھەتلەردە بىر-بىرى بىلەن ئىختىلاپ قىلىشىدۇ.

فەقىھ مۇرجىيلىرى باشقا مۇرجىئە پىرقىلىرى ئارىسىدا ئېتىقادىي بۇزۇقلىقى ئەڭ يەڭگىل بولغان مۇرجىئە پىرقىسىدۇر.

مۇرجىئىيلار تۆت چوڭ ئەھلى بىدئەت پىرقىنىڭ تۆتىنچىسىدۇر.

— فۇرقان دەۋەت مەركىزى تەرجىمە قىلىپ تارقاتتى

مەزكۇر پەتىۋانىڭ ۋىديو نۇسخىسىنى يۇتيۇب قانىلىمىزدىن ئاڭلاش ئۈچۈن چېكىڭ

The post مۇرجىئە پىرقىسى قانداق پىرقە؟ | ئەللامە سالىھ فەۋزان پەتىۋاسى first appeared on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

The post مۇرجىئە پىرقىسى قانداق پىرقە؟ | ئەللامە سالىھ فەۋزان پەتىۋاسى appeared first on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

پەتىۋا بەرگۈچى: ئەللامە ئابدۇلئەزىز راجىھىي رەھىمەھۇللاھ

ئەللامە ئابدۇلئەزىز راجىھىي رەھىمەھۇللاھتىن مۇنداق دەپ سورالدى:
ئاللاھ سىلىگە ياخشىلىق ئاتا قىلسۇن. جەھمىيە پىرقىسى شەيخۇل ئىسلام ئىبنى تەيمىييە دېگەندەك خاس جەھمىيەلەر، ئاشقۇن جەھمىيەلەر، مۆتەزىلىلەر ۋە ئەشئەرىيلەردىن ئىبارەت ئۈچ پىرقىگە ئايرىلامدۇ؟ ياكى ئۇلاردىن شاخلىنىپ چىقىپ پەيدا بولغان باشقا پىرقىلەرمۇ بارمۇ؟

شەيخۇل بۇ سوئالغا مۇنداق جاۋاب بەردى:

شەيخۇل ئىسلام ئىبنى تەيمىييەنىڭ دېگىنىدەك، جەھمىيە پىرقىسى — ئەشھەرىيە جەھمىيلىكى، مۆتەزىلە جەھمىيلىكى ۋە ئاشقۇن جەھمىيلىكتىن ئىبارەت ئۈچ پىرقىدىن تەركىپ تاپقان.

شەيخۇل ئىسلام ئىبنى تەيمىييە ئەشئەرىي ۋە مۆتەزىلە پىرقىلىرىنىمۇ جەھمىي دەپ ئاتىغان. چۈنكى، بۇ ئىككى پىرقىدە جەھمىيلىك ئالاھىدىلىكلىرى مەۋجۇت.

جەھمىيلىك — جەھم ئىبنى سەۋفۋاننىڭ مەزھىبىگە ئەگىشىش دېگەنلىك بولۇپ، جەھمىيلەر ئاللاھنىڭ ھەم ئىسىملىرىنى، ھەم سۈپەتلىرىنى رەت قىلىدۇ.

مۆتەزىلە پىرقىسىدە جەھمىيلىك ئالاھىدىلىكلىرى بار. چۈنكى، ئۇلار ئاللاھنىڭ سۈپەتلىرىنى رەت قىلىپ، ئىسىملىرىنىلا قوبۇل قىلىدۇ.

ئەشئەرىيلەردىمۇ جەھمىيلىك ئالاھىدىلىكلىرى بار. چۈنكى، ئۇلار ئاللاھنىڭ سۈپەتلىرىدىن يەتتە سۈپەتنىلا قوبۇل قىلىپ، قالغان سۈپەتلىرىنى ئىنكار قىلىدۇ. ئاللاھنىڭ ئىسىملىرىنى قوبۇل قىلىدۇ.

تولۇق جەھمىيەلەرگە كەلسەك، ئۇلار ھەم ئاللاھنىڭ سۈپەتلىرىنى، ھەم ئاللاھنىڭ ئىسىملىرىنى ئىنكار قىلىدۇ. ئالىملار ۋە ئۈممەتنىڭ ئىماملىرى مانا بۇ خىل ھەقىقىي جەھمىيلەرنى كاپىر دېگەن. ھەتتا سەلەپ دەۋرىدە ياشىغان بۈيۈك ئىمام ئابدۇللاھ ئىبنى مۇبارەك رەھىمەھۇللاھ مۇنداق دېگەن:«جەھمىيە پىرقىسى رەسۇلۇللاھقا ئۈممەت ھېسابلىنىدىغان يەتمىش ئۈچ پىرقىنىڭ دائىرىسىگە كىرەلمەيدۇ. ئۇلار يەتمىش ئۈچ پىرقىنىڭ سىرتىدىدۇر.»

ئىمام ئىبنى قەييىمنىڭ دېگىنىدەك، ھەقىقىي جەھمىيەلەرنىڭ كاپىرلىقىدا بەش يۈز ئىسلام ئالىمى ئىتتىپاققا كەلگەن.

مۆتەزىلىلەرگە كەلسەك، بەزى ئۆلىمالار ئۇلارنى كاپىر دېگەن، بەزىلەر بىدئەت ئەھلى دېگەن. جۇمھۇر ئۆلىما مۆتەزىلە پىرقىسى مەنسۇپلىرىنى بىدئەتچى دەپ قارايدۇ، بەزى ئالىملار ئۇلارنى كاپىر دېگەن.

ئاللاھنىڭ يەتتە سۈپىتىدىن باشقا سۈپەتلىرىنى رەت قىلىدىغان ئەشلەرىيلەرگە كەلسەك، ئۇلار ئەھلى بىدئەتتۇر.

— مۇجتەھىد تورى تەرجىمە قىلىپ تارقاتتى

The post جەھمىيە ۋە ئەشئەرىي پىرقىلىرى قانداق پىرقە؟ | ئەللامە ئابدۇلئەزىز راجىھىي پەتىۋاسى first appeared on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

The post جەھمىيە ۋە ئەشئەرىي پىرقىلىرى قانداق پىرقە؟ | ئەللامە ئابدۇلئەزىز راجىھىي پەتىۋاسى appeared first on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

پەتىۋا بەرگۈچى: ئىمام ئىبنى باز رەھىمەھۇللاھ

سوئال: كىشىنىڭ بىرەر مەزھەپكە ئەگىشىشى پەرزمۇ؟ «مەزھەپسىزلىك ئىسلام شەرىئىتىگە تاشلانغان ئەڭ خەتەرلىك بىدئەتتۇر» ماۋزۇلۇق بىر كىتاپ مەۋجۇت. مەزھەپسىزلىك راستتىنلا بىدئەتمۇ؟

شەيخ بۇ سوئالغا مۇنداق جاۋاب بەرگەن:

مەزھەپكە ئەگىشىش پەرز ئەمەس. كىمكى «كىشى مەزھەپلەردىن بىرەرسىگە ئەگىشىشى پەرز، يەنى ئىمام ئەھمەدنىڭ، ئىمام مالىكنىڭ ياكى ئىمام شافىينىڭ مەزھىبىدىن بىرەرسىگە ئەگىشىشىنى پەرز» دېسە، خاتا سۆزدۇر.

مەزھەبلەر ساھابە ۋە تابىئىنلار دەۋرىدە يوق بولۇپ، ئۇلاردىن كېيىن ئوتتۇرىغا چىققان. بۇ ۋەجىدىن، مەزھەپكە ئەگىشىش ھېچكىم ئۈچۈن پەرز ھېسابلانمايدۇ.

مەزھەپلەرنى شەكىللەندۈرگۈنى (ئىلىم-پەزىلەتتە) مەشھۇر بولغان ئالىملارنىڭ سۆزلىرىدۇر. مەزھەپ ئىماملىرىنىڭ سۆزلىرى يېزىپ قالدۇرۇغان، شۇڭا مەۋجۇت مەزھەپلەر مەشھۇر بولۇپ تونۇلغان.

ئىمام ئەھمەد رەھىمەھۇللاھ، ئىمام مالىك رەھىمەھۇللاھ، ئىمام شافىي رەھىمەھۇللاھ، ئىمام ئەبۇ ھەنىفە رەھىمەھۇللاھ قاتارلىقلار ئىسلام ئۆلىمالىرىدۇر. سۇفيان سەۋرى، ئەۋزائىي، ئىسھاق ئىبنى راھۇۋەيھ قاتارلىقلارمۇ ئۇلارنىڭ دەرىجىسىدىكى ئۆلىمالاردۇر. بىزنىڭ سەۋرىنىڭ، ئىبنى ئۇيەينەنىڭ، ئىسھاق ئىبنى راھۇۋەيھنىڭ ياكى ئەۋزائىنىڭ، ياكى ئۇلاردىن باشقا مۇجتەھىد ئۆلىمالارنىڭ پەتىۋالىرىنى تۇتۇشىمىز پەرز ئەمەس. شۇنىڭدەك، ئىمام ئەھمەدنىڭ، ئىمام مالىكنىڭ، ئىمام شافىينىڭ ياكى ئىمام ئەبۇ ھەنىفەنىڭ پەتىۋالىرىنى تۇتۇشىمىزمۇ پەرز ئەمەس.

لېكىن، بىز ئىختىلاپلىق فىقھى مەسلىلەردە بۇ ئىماملارنىڭ پەتىۋالىرىغا نەزەر سالىمىز، قايسىسىنىڭ پەتىۋاسى ھەقكە — يەنى قۇرئان ۋە سۈننەتنىڭ شۇ ھەقتىكى مۇرادىغا — ئۇيغۇن كەلسە، ئۇنىڭ پەتىۋاسىنى قوبۇل قىلىمىز، كىمنىڭ پەتىۋاسى ھەقكە زىت كەلسە، ھەقكە زىت پەتىۋانى تەرك ئېتىمىز.

ئەگەر بىرەر مەسلىدە بۇ ئىلگىرى ئۆتكەن سەلەپ ئۆلىمالىرى ئىتتىپاققا (ئىجمائقا) كەلگەن بولسا، ئۇ ھالدا سەلەپ ئۆلىمالىرىنىڭ ئىجمائىغا ئەگىشىش پەرزدۇر، ئىجمائقا خىلاپلىق قىلىشقا يول يوق.

سەلەپ ئۆلىمالىرى ئىجمائقا (ئىتتىپاققا) كەلگەن مەسىلىدە، ئىجمائقا ئەگىشىش پەرزدۇر.

تۆت ئىمام ۋە شۇلارغا تەڭداش مۇتلەق مۇجتەھىد ئۆلىمالار ئىختىلاپلاشقان مەسىلە قۇرئان-سۈننەتكە قايتۇرۇلىدۇ. ئايەتتە دېيىلگىنىدەك: {ئەگەر بىرەر ئىشتا ئىختىلاپلىشىپ قالساڭلار، ئۇ ئىشتا قۇرئان ۋە سۈننەتكە مۇراجىئەت قىلىڭلار.} (سۈرە نىسا،59-ئايەت)

بۇ ۋەجىدىن، كىتاپ ۋە سۈننەتكە مۇۋاپىق كەلگەن ھۆكۈملەرنى قوبۇل قىلىپ، زىت كەلگىنىنى بولسا تەرك ئېتىمىز.

مەزھەپسىزلىك سۆزىگە كەلسەك، مەزھەپسىزلىكنى تىلغا ئالغان كىشى بۇ سۆزى ئارقىلىق «مەزھەپكە ئەگىشىش پەرز ئەمەس» دېمەكچى بولسا، ئۇ ھالدا بۇ گەپ توغرا.

ئەگەر، مەزھەپسىزلىكنى تىلغا ئالغان كىشى بۇ سۆزى ئارقىلىق كىشىنىڭ ئۆزىنى مەزھەپكە تەۋە قىلىشى دۇرۇس ئەمەس دېمەكچى بولسا، ئۇ ھالدا بۇ سۆز خاتا سۆزدۇر.

كىشىنىڭ ئۆزىنى مەزھەپكە تەۋە قىلىشى دۇرۇس.كىشى بىرەر مەزھەپ تەلىماتى تەسىرى ئاستىدا ئۆسۈپ يېتىلگەنلىكى ياكى مۇئەييەن بىرەر مەزھەپكە ئەگىشىدىغان شەيخنىڭ قولىدا ئىلىم تەھسىل قىلغانلىقى سەۋەبلىك ئۆزىنى مەزھەپلەردىن بىرەرسىگە نىسبەت بېرىپ، ئۆزىنى شافىي، ياكى ھەنبەلىي، ياكى مالىكىي ۋە ياكى ھەنەفىي دەپ ئاتىسا، ئۇ ھالدا ئۆزىنى بۇ شەكىلدە مەزھەپكە تەۋە قىلىشىدا چەكلىمە يوق. ئۆزىنى مەزھەپكە تەۋە قىلىش زەرەرلىك ئىش ئەمەس.

مەزھەپكە ئەگەشكەن كىشى قارىسىغا تەقلىد قىلغۇچى بولۇپ قالماسلىقى، ياكى ئۆز مەزھىپىنى مۇتلەق ھەق دەپ تۇرۇۋالماسلىقى لازىم.

ئەگەر ھەق ئۆزىگە ئاشكارا بولسا، ۋە ئاشكارا بولغان بۇ ھەق ئۇنىڭ مەزھىپىدىكى مۇناسىۋەتلىك ھۆكۈمگە زىت بولغان تەقدىردىمۇ، كىشى (مەزھەپتىكى خاتا كەتكەن ھۆكۈمگە ئەمەس،) ھەقكە ئەگىشىشى كېرەك.

مەزھەپ مۇتىئەسسىپلىكى ياكى قارىغۇلارچە تەقلىد قىلىش دۇرۇس ئەمەس.

دېمەك، «مەزھەپ تۇتماسلىق» دېيىش بىلەن «مەزھەپ مۇتىئەسسىپلىكى قىلىش ۋە قارىغۇلارچە تەقلىد قىلىش دۇرۇس ئەمەس» دېگەننى مەقسەت قىلغان بولسا، ئۇ ھالدا بۇ توغرا.

ئەگەر، ئۇ بۇ ئارقىلىق كىشىنىڭ ئۆزىنى مەزھەپكە تەۋە قىلىشىنى دۇرۇس ئەمەس دېمەكچى بولسا، ئۇ ھالدا بۇ كىشى ئەھلى ئىلىمنىڭ يولىغا خىلاپلىق قىلغان بولىدۇ، بۇنىڭ ئاساسى يوق.

ھەقىقىي رەت قىلىدىغان ئىش — پالانچىغا ياكى پوكۇنچىغا، ئۇنىڭ ھۆكمى خاتا بولۇپ قالغان تەقدىردىمۇ، «ھەق مۇتلەق شۇنىڭدا» دەپ ئېسىلىۋېلىشتۇر.

بۇنداق قارىغۇلارچە تەقلىد قىلىش چۈشەنچىنىڭ تېيىزلىقىدىن، شەرئىي دەلىللەرنى كۆزدىن كەچۈرۈشنىڭ يېتەرسىزلىكىدىن كېلىپ چىقىدۇ. قارىغۇلارچە تەقلىد قىلىش چەكلىنىدۇ.

كىشى بىرەر مەزھەپكە ئەگەشسە، لېكىن ئۆز مەزھىبىدىكى ھۆكۈم ھەقكە زىت بولۇپ قالغاندا، ئۆز مەزھىبىدىكى خاتا ھۆكۈمنى تاشلاپ، ھەقنى قوبۇل قىلسا، ئىشنىڭ توغرىسى مانا بۇدۇر.

— مۇجتەھىد تورى تەرجىمە قىلىپ تارقاتتى

The post تۆت مەزھەپتىن بىرەرسىگە ئەگىشىش پەرزمۇ؟ | ئىمام ئىبنى باز پەتىۋاسى first appeared on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

The post تۆت مەزھەپتىن بىرەرسىگە ئەگىشىش پەرزمۇ؟ | ئىمام ئىبنى باز پەتىۋاسى appeared first on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

1

2

سەلەف-سالىھىندىن بەزىلىرى نېمىشقا ئىمام ئەبۇ ھەنىفە ھەققىدە سۆز قىلغان؟

ئەللامە سالىھ فەۋزان: ھەنەفىيلەر ئەھلى سۈننەتتۇر
(ئەمما، ئۆزىنى ھەنەپىي ئاتىۋالغان ئەھلى بىدئەت، ئەلۋەتتە، ئەھلى بىدئەتتۇر. ئەھلى بىدئەت ئۆزىنى قانداق ياخشى نام بىلەن ئاتىۋالسۇن، بەرىبىر ئەھلى بىدئەتتۇر.)

The post فەقىھ مۇرجىئەلەر ئەھلى سۈننەتمۇ؟ | ئەللامە سالىھ ئەلفەۋزان [ئەرەپچە] first appeared on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

The post فەقىھ مۇرجىئەلەر ئەھلى سۈننەتمۇ؟ | ئەللامە سالىھ ئەلفەۋزان [ئەرەپچە] appeared first on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

شەيخ مۇھەممەد ناسىرۇددىن ئەلبانى

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

ھەقىقەتەن ھەمدۇ سانا الله قا خاستۇر. ئۇنىڭغا ھەمدۇ ئېيتىمىز، ئۇنىڭدىن ياردەم ۋە مەغفىرەت تىلەيمىز. نەپسىمىزنىڭ شەررىدىن ۋە ئەمەللىرىمىزنىڭ يامانلىقىدىن الله قا سېغىنىمىز. الله ھىدايەت قىلغان كىشىنى ھېچكىم ئازدۇرالمايدۇ. الله ئازدۇرغان كىشىنى ھېچكىم ھىدايەت قىلالمايدۇ. گۇۋاھلىق بېرىمەنكى، الله تىن باشقا (ئىبادەتكە لايىق) ھېچبىر ئىلاھ يوقتۇر، ئۇ يەككە – يېگانىدۇر، ئۇنىڭ شېرىكى يوقتۇر؛ ۋە يەنە گۇۋاھلىق بېرىمەنكى، مۇھەممەد الله نىڭ بەندىسى ۋە رەسۇلىدۇر.[1]

شۈبھىسىزكى، ئومۇمىيۈزلۈك تەكفىر قىلىش (كاپىر دەپ ھۆكۈم چىقىرىش) مەسىلىسى شۇ ھۆكۈمنى چىقارغانلار ئۈچۈنلا ئەمەس، بەلكى ھۆكۈم چىقىرىلغۇچىلار (يەنى كاپىر دەپ قارالغۇچىلار) ئۈچۈنمۇ ئىنتايىن ئېغىر ۋە قەدىمىي پىتنىدۇر. بۇ قىلمىشنىڭ يىلتىزى «خاۋارىج»[2] دەپ ئاتالغان قەدىمىي ئىسلامىي پىرقىگە تۇتۇشىدۇ.

ئەپسۇسلىنارلىقى، بەزى دەۋەتچىلەر قۇرئان – سۈننەت نامى ئاستىدا، تۆۋەندىكى ئىككى سەۋەب تۈپەيلى قۇرئان – سۈننەتتىكى چەك – چېگرالاردىن چىقىپ كېتىۋاتىدۇ:

بىرىنچىسى، ئىلىمدىكى تېيىزلىك

ئىككىنچىسى ـــ بۇ تولىمۇ مۇھىمدۇر ـــ ئۇلار ساغلام ئىسلامىي دەۋەتنىڭ ئاساسى بولغان شەرئىي قائىدە – پىرىنسىپلارنى ئاڭقىرالمايدۇ. ھالبۇكى، مەزكۇر شەرئىي پىرىسىنپلاردىن چەتنەش رەسۇلۇللاھ ﷺ ماختىغان، ھەتتا رەببىمىز عز وجل ئۇنىڭدىن ئايرىلىشنى «الله قا ۋە پەيغەمبەرگە قارشى چىققانلىق» دەپ جاكارلىغان «جامائەت»تىن ئايرىلغانلىقتۇر. الله عز وجل شۇنداق دېگەن:

{وَمَن يُشَاقِقِ الرَّسُولَ مِن بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدَىٰ وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ مَا تَوَلَّىٰ وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ ۖ وَسَاءَتْ مَصِيرًا}

« كىمكى ئۆزىگە توغرا يول ئېنىق بولغاندىن كېيىن، پەيغەمبەرگە (يەنى ئۇنىڭ ئەمرىگە) مۇخالىپەتچىلىك قىلىدىكەن، مۇئمىنلەرنىڭ يولىدىن باشقىغا ئەگىشىدىكەن، ئۇنى ئۆز يولىغا قويۇپ بېرىمىز ۋە (ئاخىرەتتە) جەھەننەمگە كىرگۈزىمىز، جەھەننەم نېمىدېگەن يامان جاي!» [سۈرە نىسا 115 – ئايەت].

ئىلىم ئەھلىنىڭ نەزىرىدە مەسىلە ئوپئوچۇقتۇركى، الله ئۆزىنىڭ «كىمكى ئۆزىگە توغرا يول ئېنىق بولغاندىن كېيىن، پەيغەمبەرگە (يەنى ئۇنىڭ ئەمرىگە) مۇخالىپەتچىلىك قىلسا» دېگەن سۆزىنى «مۇئمىنلەرنىڭ يولىدىن باشقىسىغا ئەگىشىش»كە باغلاپ، «ئۇنى ئۆز يولىغا قويۇپ بېرىمىز ۋە (ئاخىرەتتە) جەھەننەمگە كىرگۈزىمىز» دېگەن.

مۇئمىنلەرنىڭ يولىغا ئەگىشىش ياكى ئەگەشمەسلىك ھەقىقەتەن پەۋقۇلئاددە مۇھىمدۇر. مۇئمىنلەرنىڭ يولىغا ئەگەشكۈچى ئالەملەرنىڭ رەببىنىڭ دەرگاھىدا قۇتۇلغۇچىلاردۇر. مۇئمىنلەرنىڭ يولىغا قارشى چىققۇچىلارنىڭ بارار جايى جەھەننەمدۇر، جەھەننەم نېمە دېگەن يامان جاي!

كونا – يېڭى نۇرغۇن تائىپىلەر مۇئمىنلەرنىڭ يولىدا مېڭىشقا ئەھمىيەت بەرمەي، قۇرئان – سۈننەتنى ئىزاھلاش خۇسۇسىدا ئەقىللىرىنىڭ ئسىكەنجىسىگە چۈشۈپ، نەپسى خاھىشىغا ئەگەشكەنلىكى ئۈچۈن ئېزىپ كەتتى، سەلەف سالىھلارنىڭ (الله تعالى ئۇلارنىڭ ھەممىسىدىن رازى بولغاي) يولىدىن چىقىپ، خەتەرلىك ئاقىۋەتلەرگە دۇچار بولدى.

رەسۇلۇللاھ ﷺ ئۆزىنىڭ سەھىھ ھەدىسلىرىدىمۇ يۇقىرىدىكى ئايەتتىكى «مۇئمىنلەرنىڭ يولىدىن باشقىغا ئەگەشكۈچى» ئىبارىسىنى تەكىتلىگەن.

بىز بۇ يەردە مەزكۇر ھەدىسلەردىن بەزىلىرىنى بايان قىلىمىز. بۇ ھەدىسلەر بارلىق مۇسۇلمانلارغا تونۇشلۇق بولسىمۇ، ئەمما بۇ ھەدىسلەردىكى كىشىلەرگە بىلىنمىگەن نۇقتا شۇكى: بۇ ھەدىسلەر قۇرئان ۋە سۈننەتنى چۈشىنىش ئۈچۈن مۇئمىنلەرنىڭ يولىغا ئەگىشىشنىڭ زۆرۈر ۋە ۋاجىب (پەرز) ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ.

«تەكفىر جامائىتى» دەپ تونۇلغان كىشىلەر ۋە ئۆزلىرىنى جىھادقا نىسبەت بېرىدىغان، ئەمەلىيەتتە بولسا تەكفىرچىلەرنىڭ قالدۇقلىرىدىن بولغان بەزى جامائەتلەر دەل مۇشۇ نۇقتىدا خاتالاشقان ۋە غەپلەتتە قالغان.

بۇلار ھەقىقەتەن سالىھ ۋە ئىخلاسمەن كىشىلەر بولۇشى مۇمكىن، ئەمما الله عز وجل نىڭ دەرگاھىدا قۇتۇلغانلاردىن بولۇش ئۈچۈن يالغۇز بۇلا كۇپايە قىلمايدۇ.

بۇ جەھەتتە، مۇسۇلمانلار چوقۇم تۆۋەندىكى ئىككى خىسلەتنى ئۆزىدە تەڭ ھازىرلىشى كېرەك:

1. نىيەتنى الله عز وجل ئۈچۈن خالىس قىلىش؛
2. رەسۇلۇللاھ ﷺ نىڭ يولىغا گۈزەل رەۋىشتە ئەگىشىش.

قۇرئان – سۈننەتكە ئەمەل قىلىش ۋە بۇلارغا دەۋەت قىلىش جەھەتتە، ئىخلاسمەن مۇسۇلمان بولۇشلا كۇپايە قىلمايدۇ. ئەكسىچە، بۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا كىشىنىڭ مەنھەجى (مېتودى) توغرا ۋە ساغلام بولۇشى كېرەك. ھالبۇكى، بۇ (يەنى مەنھەجنىڭ توغرا بولۇشى) پەقەت مەزكۇر ئۈممەتنىڭ سەلەف سالىھلىرىنىڭ (الله تعالى ئۇلارنىڭ ھەممىسىدىن رازى بولغاي) يولىغا ئەگەشكەندە ئاندىن روياپقا چىقىدۇ.

يۇقىرىدا قەيت ئېلىنغان سەھىھ ھەدىسلەردىن بىرى يەتمىش ئۈچ پىرقە ھەدىسىدۇر. دەرۋەقە، رەسۇلۇللاھ ﷺ:

«اِفْتَرَقَتِ اليَهُوْدُ عَلَى إِحْدَى وَسَبْعِيْنَ فِرْقَةٍ وَافْتَرَقَتِ النَّصَارَى عَلَى اثْنَتَيْنِ وَسَبْعِيْنَ فِرْقَةٍ وَسَتَفْتَرِقُ أُمَّتِي عَلَى ثَلاث وَسَبْعِيْنَ فِرْقَةٍ كُلُّهَا فِي النَّارِ إِلا وَاحِدَة»

«ھەقىقەتەن يەھۇدىيلار 71 پىرقىگە، ناسارالار 72 پىرقىگە بۆلۈنگەن. مېنىڭ ئۈممىتىم 73 پىرقىگە بۆلۈنىدۇ، ئۇلارنىڭ ئىچىدىكى بىرسىدىن باشقا ھەممىسى دوزاختا بولىدۇ» دېگەندە،

ساھابىلەر رەسۇلۇللاھ ﷺ دىن: «ئۇلار (يەنى نىجادلىق تاپقۇچى شۇ پىرقە) كىم؟ يا رەسۇلۇللاھ» دەپ سوراشقانىدى. رەسۇلۇللاھ ﷺ:

«الجَمَاعَة» «جامائەت» دەپ جاۋاب بەرگەن.

يەنە بىر رىۋايەتتە «مَا أَنَا عَلَيْهِ وأصحابي» «مەن ۋە مېنىڭ ساھابىلىرىمنىڭ يولىدىكىلەر» دېگەن.

رەسۇلۇللاھ ﷺ نىڭ مەزكۇر جاۋابى يۇقىرىدا نەقىل قىلىنغان ئايەتتىكى «مۇئمىنلەرنىڭ يولىدىن باشقىغا ئەگەشكەنلەر» دېگەن ئىبارە بىلەن تامامەن ئوخشاش مەنىدە بولۇپ، بۇنىڭغا ئاساسەن، مەزكۇر ئايەتنىڭ ئومۇمىي ھۆكمى دائىرىسىگە (يەنى ئايەتتىكى «مۇئمىنلەر» كاتېگورىيەسىگە) كىرىدىغانلار ئەڭ ئالدى بىلەن رەسۇلۇللاھ ﷺ نىڭ ساھابىلىرىدۇر.

رەسۇلۇللاھ ﷺ بۇ ھەدىستە: «مېنىڭ يولۇم» دېيىش بىلەنلا چەكلەنگەن تەقدىردىمۇ، قۇرئان – سۈننەتنى ھەقىقىي چۈشەنگەنلەر ئۈچۈن بۇ كۇپايە قىلغان بولاتتى. لېكىن، رەسۇلۇللاھ ﷺ بۇ ئارقىلىق الله سبحانه وتعالى نىڭ ئۇنىڭ ھەققىدىكى {بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُوفٌ رَّحِيمٌ} «ئۇ (يەنى رەسۇلۇللاھ ﷺ) مۇئمىنلەرگە ھەقىقەتەن ناھايىتى مېھرىباندۇر، تولىمۇ كۆيۈمچاندۇر»[3] دېگەن سۆزىنى ئەمەلىي رەۋىشتە نامايەن قىلغان.

رەسۇلۇللاھ ﷺ نىڭ ساھابىلىرىگە ۋە ئەگەشكۈچىلىرىگە قۇتۇلغۇچى پىرقىنىڭ ئالامەتلىرىدىن خەۋەر بېرىپ، ئۇلارنىڭ «رەسۇلۇللاھ ﷺ نىڭ ۋە ساھابىلىرىنىڭ يولى»دا ماڭغانلار ئىكەنلىكىدىن خەۋەر بېرىشى ئۇلارغا بولغان شەپقەت ۋە مەرھەمىتىنىڭ كامىل دەرىجىسىدۇر.

شۇ ۋەجىدىن، ئومۇمىي مۇسۇلمان ئاممىسىنىڭ، بولۇپمۇ ئىسلام دەۋەتچىلىرىنىڭ، قۇرئان – سۈننەتنى چۈشىنىشتە، ئەرەب تىلى بىلىملىرىنى، مەنسۇخ قىلىنغان ۋە قىلغان ھۆكۈملەرنى ھەمدە شۇنىڭغا ئوخشاش باشقا ھۆكۈملەرنى بىلىش بىلەنلا كۇپايىلىنىشى توغرا بولمايدۇ. ئەكسىچە، بۇلارنىڭ ھەممىسىدە رەسۇلۇللاھ ﷺ نىڭ ساھابىلىرىنىڭ يولىغا مۇراجىئەت قىلىش زۆرۈردۇر. چۈنكى، ئىش – ئىزلىرىدىن مەلۇم بولغىنىدەك، ئۇلار الله عز وجل گە قىلىنغان ئىبادەتتىكى ئەڭ سەمىمىي كىشىلەر ئىدى. شۇنداقلا، ئۇلار قۇرئان ۋە سۈننەتنى بىزدىن (يەنى ئۆزىدىن كېيىنكى بارلىق ئىنسانلاردىن) ياخشى چۈشىنەتتى ۋە ئۇلار ئۆزلىرىنى مىسلىسىز ئەخلاق نەمۇنىلىرىغا ئايلاندۇرغان بولۇپ، ماختىلىشقا لايىق باشقا خىسلەتلەرگىمۇ ئىگە ئىدى.

مەزكۇر ھەدىس پايدا ۋە نەتىجە ئېتىبارى بىلەن، سۇنەن كىتابلىرىدا ئىرباز ئىبنى سارىيە رضي الله عنه دىن رىۋايەت قىلىنغان ھەدىسكە ئوخشايدۇ. ئىرباز ئىبنى سارىيە رضي الله عنه ئېيتىدۇكى: رەسۇلۇللاھ ﷺ بىزگە بامدات نامىزىنى ئوقۇپ بەردى، ئاندىن بىز تەرەپكە يۈزلىنىپ، كۆزلەردىن ياش ئاققۇزۇپ، قەلىبلەرنى تىترىتىدىغان، ئىنتايىن تەسرلىك تەبلىغ قىلدى. بىر ئادەم: «يا رەسۇلۇللاھ! بۇ ۋىدالاشقۇچىنىڭ سۆزىگە ئوخشاپ كەتتى» دېۋىدى، رەسۇلۇللاھ ﷺ شۇنداق دېدى:

«أُوصِيكُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ وَالسَّمْعِ وَالطَّاعَةِ وَإِنْ كَانَ عبدا حَبَشِيًّا فَإِنَّهُ من يَعش مِنْكُم يرى اخْتِلَافًا كَثِيرًا فَعَلَيْكُمْ بِسُنَّتِي وَسُنَّةِ الْخُلَفَاءِ الرَّاشِدِينَ الْمَهْدِيِّينَ تَمَسَّكُوا بِهَا وَعَضُّوا عَلَيْهَا بِالنَّوَاجِذِ»

«سىلەرگە الله قا تەقۋادارلىق قىلىشنى، ھەبەشىستانلىق بىر قۇل باش بولسىمۇ، ئۇنىڭغا قۇلاق سېلىشنى ۋە ئىتائەت قىلىشنى تەۋسىيە قىلىمەن! مەندىن كېيىن ياشىغانلار چوقۇم نۇرغۇن ئىختىلاپلارنى كۆرىدۇ. شۇڭا، مېنىڭ سۈننىتىمگە ۋە (توغرا يولغا يېتەكلەنگەن) راشد خەلىپىلەرنىڭ سۈننىتىگە ئەگىشىڭلار! ئۇنى ئېزىق چىشىڭلار بىلەن مەھكەم چىشلەڭلار» [مىشكاتۇل مەسابىھ 165 – ھەدىس، سەھىھ].

بۇ ھەدىسمۇ رەسۇلۇللاھ ﷺ نىڭ يۇقىرىدىكى (73 پىرقىگە ئالاقىدار) ھەدىسىدىكى جاۋابىنى تەكىتلەيدۇ. رەسۇلۇللاھ ﷺ ئۆز ئۈممىتىنى سۈننەتكە چىڭ يېپىشقان ساھابىلىرىگە ئەگىشىشكە بۇيرۇپ، «ۋە راشىد خەلىپىلەرنىڭ سۈننىتىگە ئەگىشىڭلار» دېگەن.

شۇ ۋەجىدىن، ئەقىدىمىزنى، ئىبادىتىمىزنى، ئەخلاقىمىزنى ۋە قىلمىشلىرىمىزنى چۈشەنمەكچى بولغىنىمىزدا، ھەر دائىم ۋە مەڭگۈ مۇشۇ ئاساسىي پىرىنسىپ بويىچە ھەرىكەت قىلىشىمىز لازىم.

مۇسۇلمان ئۈچۈن زۆرۈر بولغان بۇ ھۆكۈملەرنى توغرا چۈشىنىپ، نىجادلىق تاپقۇچى بىردىنبىر پىرقىگە تەۋە بولۇش ئۈچۈن سەلەف سالىھلارنىڭ مەنھەجىگە قايتىشتىن باشقا يول يوق.

بۇ نۇقتىدىن ئېيتقاندا، كونا – يېڭى پىرقىلەرنىڭ نۇرغۇنى يۇقىرىدا بايان قىلىنغان ھەدىستىكى دەلىلگە، راشىد خەلىپىلەرنىڭ سۈننىتىگە ئەگىشىش توغرىسىدىكى ھەدىسنىڭ ۋە ئۈممەتنىڭ (73 پىرقىگە) بۆلۈنىدىغانلىقى توغرىسىدىكى ھەدىسنىڭ مۇھىملىقىغا ئەھمىيەت بەرمىگەنلىكى سەۋەبلىك ھەق يولدىن ئېزىپ كەتكەن.

شۇ ۋەجىدىن، بۇ تائىپىلەرنىڭ خۇددى ئىلگىرى الله نىڭ كىتابىدىن، رەسۇلۇللاھ ﷺ نىڭ سۈننىتىدىن ۋە سەلەف سالىھلارنىڭ مەنھەجىدىن چەتنەپ كەتكەن تائىپىلەرنىڭ ئېزىپ كەتكىنىدەك ئېزىپ كېتىشى تامامەن تەبىئىي ئەھۋالدۇر.

ئەنە شۇ ئازغۇن تائىپىلەردىن بىرى ئىلگىرىكى ۋە زامانىمىزدىكى خاۋارىجلاردۇر.

بۇ دەۋردە، ھەتتا ئۇزۇن زامانلاردىن بېرى، تەكفىر پىتنىسى {وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ} «كىملەركى الله نىڭ نازىل قىلغىنى بويىچە ھۆكۈم قىلمايدىكەن، ئۇلار كاپىرلاردۇر»[4] دېگەن ئايەتكە مەركەزلەشكەن بولۇپ، ئۇلار (يەنى مۇسۇلمانلارنى دەلىلسىز تەكفىر قىلىدىغان خاۋارىجلار) چوڭقۇر چۈشەنچىگە ۋە تەپسىلىي مەلۇماتقا ئىگە بولماي تۇرۇپلا، بۇ ئايەتكە ئېسىلىۋالماقتا (ئەمەلىيەتتە، سۇيئىستېمال قىلماقتا، ت).

بىزگە مەلۇمكى، يۇقىرىدىكى ئايەت (سۈرە مائىدەدە) تەكرارلىنىدىغان بولۇپ، ئاخىرقى جۈملىسى ئوخشىمىغان ئۈچ خىل ھالەتتە كەلگەن:

(1) {وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ} «كىملەركى الله نىڭ نازىل قىلغىنى بويىچە ھۆكۈم قىلمايدىكەن، ئۇلار كاپىرلاردۇر» [سۈرە مائىدە 44 – ئايەت].

(2) {وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ} «كىملەركى الله نىڭ نازىل قىلغىنى بويىچە ھۆكۈم قىلمايدىكەن، ئۇلار زالىملاردۇر» [سۈرە مائىدە 45 – ئايەت].

(3) {وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ} «كىملەركى الله نىڭ نازىل قىلغىنى بويىچە ھۆكۈم قىلمايدىكەن، ئۇلار پاسىقلاردۇر» [سۈرە مائىدە 45 – ئايەت].

بۇ ئايەتلەرنىڭ تۇنجىسىدىكى «ئۇلار كاپىرلاردۇر» دېگەن لەۋزىنى ئېلىپلا، ئۇنى تەكفىر قىلىشتا ھۆججەت قىلىۋېلىش سېپى ئۆزىدىن نادانلىقنىڭ ئالامىتىدۇر. چۈنكى، ئۇلار قۇرئان – سۈننەتتىكى «الكُفرُ» «كۇفۇر» دېگەن ئىبارە تىلغا ئېلىنغان باشقا دەلىللەردىن بىخەۋەر قالغان. يەنى، ئۇلار بۇ ئايەتنى قەتئىي چۈشەنمەي تۇرۇپلا، بۇ ئارقىلىق بىراۋنىڭ دىندىن تامامەن چىقىپ كېتىدىغانلىقىنى، ھەمدە بۇ خىل (يەنى ئايەتتە قەيت قىلىنىغىنىدەك) كۇفۇرغا چۈشۈپ قالغان كىشى بىلەن يەھۇدىيلار، خىرىستىيانلار ۋە ئىسلامدىن باشقا ئېتىقادتىكى كاپىرلارنىڭ پەرقى يوقلۇقىنى دەۋا قىلىشقان.

ھالبۇكى، قۇرئان – سۈننەتتىكى «كۇفۇر» ئىپادىسى ھەرۋاقىت ئۇلار دائىم تەكرارلايدىغان ۋە شۇ ئارقىلىق ئۆزلىرىنىڭ خاتا ۋە باتىل كۆز قارىشىنى ئىلگىرى سۈرۈشكە ئۇرۇنىدىغان («دىندىن چىقىرىدىغان كۇفۇر» دېگەن) مەنىنى بىلدۈرۈۋەرمەيدۇ.

(«الكُفرُ»دىن ئىبارەت) بۇ سۆزنىڭ ھەرۋاقىت بىرلا مەنىنى بىلدۈرۈۋەرمەيدىغانلىقى شۇنىڭدىن كېيىنكى ئايەتلەردىكى «ئۇلار زالىملاردۇر»، «ئۇلار پاسىقلاردۇر» دېگەن ئىبارىلەرگىمۇ تەدبىقلىنىدۇ. باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا، بىراۋنى «زالىم» ياكى «پاسىق» دەپ سۈپەتلەش ھەر ۋاقىت ئۇنىڭ ئىسلام دىنىدىن تامامەن چىقىپ، كاپىر بولۇپ كەتكەنلىكىنى بىلدۈرۈۋەرمەيدۇ. شۇنىڭدەك، كۇفۇرلۇق بىلەن خاراكتېرلىنىش ھەرۋاقىت شۇ كىشىنىڭ دىندىن پۈتۈنلەي چىقىپ كەتكەنلىكىدىن (مۇرتەد بولغانلىقىدىن) دېرەك بەرمەيدۇ.

قۇرئان – سۈننەتنىڭ تىلى بولغان ئەرەب تىلى بىر ئىبارىنىڭ پەرقلىق مەنىلىرى بارلىقىغا دالالەت قىلىدۇ. شۇ ۋەجىدىن، مۇسۇلمانلار ھەققىدە ـــ مەيلى ئۇ ھۆكۈمدار ياكى ئاۋام بولسۇن ـــ ھۆكۈم قىلماقچى بولغان كىشى سەلەف سالىھلارنىڭ مەنھەجى ئۈستىدە، قۇرئان – سۈننەت توغرىسىدا چوڭقۇر ئىلىمگە ئىگە بولۇشى شەرت.

ھالبۇكى، ئەرەب تىل – ئەدەبىياتىنى كونكرېت ۋە توغرا بىلمەي تۇرۇپ، قۇرئان – سۈننەتنى ۋە ئۇلاردىن چىقىرىلىدىغان ھۆكۈملەرنى چۈشىنىش مۇمكىن ئەمەس.

ئەگەر ئىلىم ئۆگەنگۈچىلەر (تالىبۇل ئىلىم)نىڭ تىل خۇسۇسىدا يېتەرسىز تەرەپلىرى بار بولسا، بۇ خىل يېتەرسىزلىكنىڭ ئورنىنى تولدۇرۇشنىڭ چارىسى ـــ ئۆزىدىن ئىلگىرىكى ئالىملارنىڭ، بولۇپمۇ ياخشىلىقىغا گۇۋاھلىق بېرىلگەن دەسلەپكى ئۈچ دەۋردىكىلەرنىڭ (شۇ خۇسۇستىكى) چۈشەنچىسىگە مۇراجىئەت قىلىشتۇر.

ئەمدى ئايەتكە قايتايلى:

{وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ}

«كىملەركى الله نىڭ نازىل قىلغىنى بويىچە ھۆكۈم قىلمايدىكەن، ئۇلار كاپىرلاردۇر» [سۈرە مائىدە 44 – ئايەت].

بۇ يەردىكى «كاپىر» ئىبارىسى نېمىنى كۆرسىتىدۇ؟ ئۇ كىشىنى ئىسلام دىنىنىڭ سىرتىغا چىقىرىۋېتىدىغان «كاپىرلىق»مۇ ياكى باشقا مەنىسى بارمۇ؟

مەن دەيمەنكى، بۇ ئايەتنى توپتوغرا چۈشىنىش ئىنتايىن زۆرۈر. چۈنكى، بۇ يەردىكى «كۇفۇر» كىشىنى بەزى ئىسلام ھۆكۈملىرىدىن چىقىرىۋېتىدىغان ئەمەلدىكى كۇفۇرنى كۆرسىتىدۇ. ئۈممەتنىڭ مەشھۇر ئالىمى ۋە قۇرئاننىڭ مۇپەسسىرى ئابدۇللاھ ئىبنى ئابباس رضي الله عنهما نىڭ بۇ خۇسۇستىكى سۆزى مەزكۇر چۈشەنچىنى قۇۋۋەتلەيدۇ. ھالبۇكى، ئازغۇن پىرقىنىڭ ئەزالىرىدىن باشقا بارلىق مۇسۇلمانلار بۇ زاتنىڭ تەپسىر ئىلمىدىكى يېگانە ئىمام ئىكەنلىكىدە بىرلىككە كەلگەن.

ئىبنى ئابباس رضي الله عنهما ـــ خۇددى بىزنىڭ بۈگۈن ئاڭلىغانلىرىمىزنى ئاڭلىغاندەكلا ـــ كىشىلەرنىڭ مەزكۇر ئايەتنىڭ مەنىسىنى يۈزەكى چۈشىنىۋالغانلىقىنى ئاڭلىغاندىن كېيىن: «ليس الكفر الذي تذهبون إليه وإنه ليس كفرا ينقل عن الملة وهو كفر دون كفر» «ئۇ سىلەر چۈشىنىۋالغاندەك كۇفۇر (كاپىرلىق) ئەمەس. ھەقىقەتەن، ئۇ سىلەرنى دىندىن چىقىرىۋېتىدىغان كۇفۇر ئەمەس. بەلكى، ئۇ (مۇتلەق مەنىدىكى، چوڭ) كۇفۇردىن تۆۋەن كۇفۇردۇر» دېگەن.

بەلكىم، ئۇ بۇ سۆزىنى مۇئمىنلەرنىڭ ئەمرى ئەلىي رضي الله عنه غا قارشى ئىسيان كۆتۈرۈپ، مۇئمىنلەرنىڭ قېنىنى تۆككەن، ئۇلارغا ھەتتا بۇتپەرەس كاپىرلارمۇ قىلمىغان ۋەھشىيلىكلەرنى قىلغان خاۋارىجلارغا قاراتقان بولۇشى مۇمكىن. ئىبنى ئابباس رضي الله عنهما: «ليس الأمر كما قالوا أو كما ظنوا وإنما هو كفر دون كفر» «بۇ ئىش ئۇلارنىڭ ئېيتقىنىدەك ياكى گۇمان قىلغىنىدەك ئەمەس، ھەقىقەتەن ئۇ كۇفۇردىن تۆۋەن كۇفۇردۇر» دېگەن.

قۇرئاننىڭ مۇپەسسىرى (يەنى ئىبنى ئابباس رضي الله عنهما)نىڭ بۇ ئايەت توغرىسىدىكى مەزكۇر ئوچۇق ۋە ئىخچام جاۋابى مەن يۇقىرىدا زىكىر قىلغان ئايەتلەرنى باشقا شەكىلدە چۈشىنىشكە ھېچقانداق ئىمكانىيەت قالدۇرمىغان.

«كۇفۇر» ئىبارىسى قۇرئان ۋە ھەدىستە نۇرغۇن يەردە زىكىر قىلىنغان بولۇپ، بۇلارنىڭ ھەممىسىنى «دىندىن چىقىرىدىغان كۇفۇر» دەپ چۈشىنىش مۇمكىن ئەمەس. ئىككى سەھىھ ھەدىس كىتابى (بۇخارى ۋە مۇسلىم)دىكى ئابدۇللاھ ئىبنى مەسئۇد رضي الله عنه دىن رىۋايەت قىلىنغان ھەدىس بۇنىڭ مىسالىدۇر. مەزكۇر ھەدىستە رەسۇلۇللاھ ﷺ: «سباب المسلم فسوق وقتاله كفر» «مۇسۇلماننى تىللاش پاسىقلىق، ئۇنىڭ بىلەن ئۇرۇشۇش[5] كۇفۇر (كاپىرلىق)دۇر» دېگەن.

بۇ يەردە زىكىر قىلىنغان كۇفۇر «گۇناھ ۋە ئىتائەتسىزلىك» مەنىسىدە بولسىمۇ، پاساھەت بابىدا ئىنسانلارنىڭ ئەڭ ئۈستۈنى بولغان رەسۇلۇللاھ ﷺ بۇ گۇناھنى ئەيىبلەشتە مۇبالىغە ئۇسۇلىنى قوللىنىپ «ئۇنىڭ بىلەن ئۇرۇشۇش (جەڭ قىلىش) كۇفۇردۇر» دېگەن.

يەنە بىر نۇقتىدىن مۇنداق سوئال قويۇش مۇمكىن: بىز مەزكۇر ھەدىسنىڭ بىرىنچى جۈملىسىدىكى «پاسىقلىق» ئىبارىسىنى يۇقىرىدا بايان قىلىنغان ئايەتلەرنىڭ ئۈچىنچىسى (يەنى «كىملەر الله نىڭ نازىل قىلغانلىرى بويىچە ھۆكۈم قىلمايدىكەن، ئۇلار پاسىقلاردۇر» دېگەن ئايەت)دىكىدەك چۈشىنىش مۇمكىنمۇ؟

جاۋاب شۇكى، بۇ كىشىنى دىندىن چىقىرىدىغان (چوڭ) كۇفۇر بىلەن مەنىداش بولۇشىمۇ، دىندىن چىقارمايدىغان كۇفۇر سۆزى بىلەن مەنىداش بولۇشىمۇ مۇمكىن. لېكىن، قۇرئاننىڭ مۇپەسسىرى (ئىبنى ئابباس رضي الله عنهما)نىڭ ئېيتقىنىدەك، بۇ يەردىكىسى كۇفۇردىن تۆۋەن كۇفۇرنى كۆرسىتىدۇ.

مەزكۇر ھەدىس بۇ يەردە مەقسەت قىلىنغان كۇفۇرنىڭ مۇشۇ مەنىدە (يەنى «كۇفۇردىن تۆۋەن كۇفۇر») ئىكەنلىكىنى قۇۋۋەتلەيدۇ. چۈنكى، الله عز وجل شۇنداق دېگەن: {وإن طائفتان من المؤمنين اقتتلوا فأصلحوا بينهما فإن بغت إحداهما على الأخرى فقاتلوا التي تبغي حتى تفيء إلى أمر الله} «ئەگەر مۇئمىنلەردىن ئىككى گۇرۇھ ئۇرۇشۇپ قالسا، ئۇلارنىڭ ئارىسىنى تۈزەپ قويۇڭلار، ئەگەر ئۇلارنىڭ بىرى ئىككىنچىسىگە تاجاۋۇز قىلسا، تاجاۋۇز قىلغۇچى تاكى الله نىڭ ھۆكمىگە قايتقانغا قەدەر (يەنى تاجاۋۇزىنى توختاتقانغا قەدەر) ئۇنىڭ بىلەن ئۇرۇشۇڭلار» [سۈرە ھۇجۇرات 9 – ئايەت].

بۇ يەردە رەببىمىز عز وجل ھەق ئۈستىدىكى مۇئمىنلەر بىلەن ئۇرۇش قىلغان ھەددىدىن ئاشقۇچى گۇرۇھنى زىكىر قىلغان ۋە يۇقىرىدا بايان قىلىنغان ھەدىستە «ئۇنىڭ بىلەن ئۇرۇشۇش كۇفۇردۇر» دېيىلگەن بولسىمۇ، الله عز وجل ئۇلارنى كاپىر دەپ ھۆكۈم قىلمىغان.

دېمەك، بۇ يەردىكى كۇفۇرمۇ ئىبنى ئابباس رضي الله عنهما نىڭ ئالدىدىكى ئايەتنىڭ تەپسىرىدە ئېيتقىنىدەك «كۇفۇردىن تۆۋەن كۇفۇر»دۇر.

شۇنىڭ ئۈچۈن، مۇسۇلماننىڭ مۇسۇلمان بىلەن ئۇرۇش قىلىشى زۇلۇم، ھەددىدىن ئېشىش، پاسىقلىق ۋە كۇفۇردۇر. ئەمما، بۇ يەردىكى «كۇفۇر» (كىشىنى دىندا چىقارمايدىغان) ئەمەلدىكى كۇفۇر بولۇشىمۇ، (كىشىنى دىندىن چىقىرىدىغان) ئېتىقادىي كۇفۇر بولۇشىمۇ مۇمكىن.

بۇ يەردە، ھەق ئىمامى، شەيخۇل ئىسلام ئىبنى تەيمىييە رحمه الله نىڭ ۋە ئۇنىڭدىن كېيىن ئۇشبۇ بۇرچنى ئۆز ئۈستىگە ئالغان پەزىلەتلىك ئوقۇغۇچىسى ئىبنى قەييىم ئەلجەۋزىيەنىڭ ئىنچىكە تەپسىلاتلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان شەرھ ۋە ئىزاھاتلارنى بايان قىلىشنىڭ پايدىسى بار. ئۇلار قۇرئاننىڭ مۇپەسسىرى (ئىبنى ئابباس رضي الله عنهما) ئىخچام ۋە مۇكەممەل ئىبارىلەر بىلەن بايان قىلغان «كۇفۇرنى ئىككى دەرىجىگە ئايرىش» مەنھەجىگە ۋارسلىق قىلغان. ئىبنى تەيمىييە رحمه الله بىلەن ھەمراھى ۋە ئوقۇغۇچىسى بولغان ئىبنى قەييىم ئەلجەۋزىييە ئىزچىل ھالدا ئېتىقادىي كۇفۇر بىلەن ئەمەلدىكى كۇفۇرنىڭ ئارىسىنى ئايرىشنىڭ زۆرۈرلۈكىنى؛ بۇنىڭ ئەكسىچە بولغاندا، مۇسۇلمانلارنىڭ ئۆزى تۇيماستىن پىتنىگە دۇچار بولىدىغانلىقىنى ۋە مۇسۇلمان جامائىتىدىن ئايرىلىپ، كونا ياكى يېڭى خاۋارىجلارنىڭ سېپىگە كىرىپ كېتىدىغانلىقىنى تەكىتلىگەن.

يىغىپ ئېيتقاندا، رەسۇلۇللاھ ﷺ نىڭ: «مۇسۇلمان بىلەن ئۇرۇشۇش كۇفۇردۇر» دېگەن ھەدىسىدىكى «كۇفۇر» ئىبارىسى كىشىنى مۇتلەق رەۋىشتە دىندىن چىقىرىدىغان كۇفۇرنى كۆرسەتمەيدۇ.

بۇ خۇسۇستا نۇرغۇن ھەدىسلەر بار. بۇلارنىڭ ھەممىسى ئۆزلىرىنىڭ تېيىز چۈشەنچىسى سەۋەبلىك، يۇقىرىدا نەقىل قىلىنغان ئايەتنى خاتا چۈشىنىۋېلىپ، بۇنى (يەنى ئايەتتىكى «كۇفۇر» ئىبارىسىنى) ئېتىقادىي كۇفۇر دەپ چۈشىنىۋالغانلارغا قارشى دەلىلدۇر.

ھازىرچە، بۇ ھەدىس بىز ئۈچۈن يېتەرلىكتۇر. چۈنكى، بۇ ھەدىس بىر مۇسۇلماننىڭ يەنە بىر مۇسۇلمان قېرىندىشى بىلەن ئۇرۇش قىلىشىنىڭ ئېتىقادىي كۇفۇر ئەمەس، بەلكى ئەمەلدىكى كۇفۇر ئىكەنلىكىنىڭ قەتئىي دەلىلىدۇر.

تەكفىر جامائىتىگە ياكى شۇلاردىن شاخلاپ چىققان تائىپىلەرگە قارايدىغان بولساق، ئۇلار ھۆكۈمدارلارنىڭ، شۇلارنىڭ ھۆكۈمرانلىقى ئاستىدا ياشايدىغانلارنىڭ ۋە شۇلارنىڭ ھاكىمىيىتىدە ۋەزىپە ئۆتەيدىغانلارنىڭ ھەممىسىگە «كاپىر بولۇپ، دىندىن چىقتى» دەپ ھۆكۈم پىچىشىدۇ. شۈبھىسىزكى، بۇ ئۇلارنىڭ بۇزۇق نۇقتىئىينەزەرلىرىدىن مەنبەلەنگەن «كىشى قىلغان گۇناھى سەۋەبلىك كاپىر بولۇپ كېتىدۇ» دېگەن چۈشەنچىسىنىڭ مەھسۇلىدۇر.

شۇنى دەپ ئۆتۈشتە پايدا باركى، مەن تەكفىر جامائىتىدىن بولغان بەزى كىشىلەر بىلەن ئۇچراشقانىدىم، كېيىن الله ئۇلارنى ھىدايەت قىلدى.

ئۇلارغا ئېيتتىمكى: «سىلەر بەزى ھۆكۈمدارلارنى تەكفىر قىلىۋاتىسىلەر. ھالبۇكى، مەسجىد ئىماملىرىنى، خاتىبلارنى، مۇئەززىنلەرنى ۋە مەسجىد خىزمەتچىلىرىنى، مەدرىسلەردە ۋە باشقا جايلاردا شەرئىي ئىلىم ئۆگىتىۋاتقان ئۇستازلارنى نېمىشقا تەكفىر قىلىسىلەر؟»

ئۇلار ئېيتتىكى: «چۈنكى، ئۇلار ئاشۇ ھۆكۈمدارلارنىڭ الله نىڭ نازىل قىلغانلىرىدىن باشقىسى بويىچە ھۆكۈم قىلىشىغا رازى بولغان».

دېدىمكى: «ئەگەر ئۇلار الله نىڭ نازىل قىلغانلىرىدىن باشقىسى بىلەن ھۆكۈم قىلىنىشىغا رازى بولغان بولسا شۇنداق بولىدۇ (يەنى كاپىر ھېسابلىنىدۇ). بۇ ئەھۋالدا ئەمەلدىكى كۇفۇر ئېتىقادىي كۇفۇرغا ئايلانغان بولىدۇ. قانداق بىر ھۆكۈمدار الله نازىل قىلغاندىن باشقا نەرسىلەرنىڭ بۇ دەۋرگە تېخىمۇ ماس كېلىدىغانلىقىغا ئىشەنگەن ھالدا ھۆكۈم چىقىرىپ، قۇرئان – سۈننەتتىكى شەرئىي ھۆكۈملەرنى (بۇ دەۋرگە) لايىق كۆرمىسە، ئۇ چاغدا بۇ ھۆكۈمدارنىڭ كۇفرى نوقۇل ھالدا ئەمەلدىكى كۇفۇر بولماستىن، ئېتىقادىي كۇفۇر بولىدۇ. ئۇنىڭ مەزكۇر ھۆكمىگە رازى بولغۇچىمۇ ئوخشاشلا كۇفۇر سادىر قىلغان ھېسابلىنىدۇ».

ئاندىن ئۇلارغا يەنە دېدىمكى: «ئالدى بىلەن، سىلەر غەربنىڭ كۇفرىي قانۇنلىرى بىلەن ھۆكۈم چىقىرىۋاتقان ھۆكۈمدارلارنىڭ ھەممىسى ـــ ھەتتا شۇلارنىڭ كۆپىنچىسى ـــ توغرىسىدا ھۆكۈم چىقىرالمايسىلەر. ئەگەر ئۇلاردىن نېمىشقا الله نىڭ نازىل قىلغانلىرىدىن باشقىسى بىلەن ھۆكۈم قىلغانلىقى توغرىسىدا سورالسا، ئۇلار <(الله نىڭ شەرىئىتىدىن بولمىغان) مەزكۇر قانۇنلار ھەق ۋە مۇشۇ دەۋرگە ماس كېلىدۇ، ئىسلامنىڭ ھۆكۈملىرى بولسا (بۇ دەۋرگە) ماس كەلمەيدۇ> دېسە، ئۇلار شەكسىز كاپىر بولىدۇ.

ھۆكۈم قىلىنغۇچىلارغا ـــ بۇلارنىڭ ئارىسىدا ئالىملار ۋە سالىھلارمۇ بار ـــ كەلسەك، سىلەر قانداقسىغا ئۇلارنى ئاشۇ قانۇننىڭ ئاستىدا ياشىغانلىقى ئۈچۈنلا تەكفىر قىلالايسىلەر؟ ھالبۇكى، سىلەرمۇ شۇ (قانۇن)نىڭ ئاستىدا ياشاۋاتىسىلەر! لېكىن، سىلەر الله نىڭ نازىل قىلغىنى بويىچە ھۆكۈم قىلىشنىڭ ۋاجىبلىقىنى ئېيتىپ، ئاشۇلار (يەنى ئۆزۈڭلاردىن باشقا ئالىملارنى، ئىماملار)نىلا كاپىر، مۇرتەد دەۋاتىسىلەر – يۇ، ئۆزۈڭلارغا باھانە ئىزدەپ، <شەخس سۈپىتىدە شەرئىي ھۆكۈمگە قارشى ئەمەل قىلىش شۇ ئەمەلنى قىلغان كىشىنى دىندىن چىقىرىۋەتمەيدۇ> دەۋاتسىلەر!

ھالبۇكى، سىلەر ھەقسىز رەۋىشتە تەكفىر قىلىۋاتقان ئاشۇ كىشىلەرمۇ دەل مۇشۇ گەپنى (يەنى «الله نىڭ نازىل قىلغانلىرى بىلەن ھۆكۈم قىلىش ۋاجىب» دېگەن گەپنى) دەيدۇ.

ئۇلارنىڭ خاتالىقلىرىنى ۋە ئازغۇنلۇقلىرىنى ئوتتۇرىغا چىقىرىدىغان سوئاللاردىن بىرى شۇدۇر: «الله تىن باشقا (ئىبادەتكە لايىق) ئىلاھ يوقلۇقىغا ۋە مۇھەممەدنىڭ الله نىڭ ئەلچىسى ئىكەنلىكىگە گۇۋاھلىق بەرگەن ـــ ۋە ناماز ئوقۇشى مۇمكىن بولغان ـــ بىر مۇسۇلمان قانداق ئەھۋالدا دىندىن چىقتى، دەپ قارىلىدۇ؟

ئۇنى بىر قېتىملىق قىلمىشى (الله نىڭ نازىل قىلغانلىرى بويىچە ھۆكۈم قىلمىغانلىقى) سەۋەبلىكلا تەكفىر قىلىشقا بولامدۇ؟ ياكى (ئۇنى تەكفىر قىلىش ئۈچۈن) ئۇ ئۆزىنىڭ مۇرتەد بولغانلىقىنى جاكارلىشى كېرەكمۇ؟

شۈبھىسىزكى، ئۇلار بۇ سوئالنىڭ جاۋابىنى بىلەلمەيدۇ ۋە توغرىنى تېپىشقىمۇ مۇۋەپپەق بولالمايدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن بىز ئۇلارغا تۆۋەندىكىدەك مىسال كەلتۈرۈشكە مەجبۇر بولىمىز. «بىر قازى بار بولۇپ، ئۇ ئادەتتە شەرىئەت بويىچە ھۆكۈم قىلىدۇ. لېكىن، ئۇ مەلۇم بىر قېتىمدا ئېزىپ، شەرىئەتكە زىت ھۆكۈم چىقىرىدۇ. مەسىلەن، زالىمغا يان بېسىپ، مەزلۇمغا ئادالەتسىزلىك قىلىدۇ. بۇنىڭ الله نىڭ نازىل قىلغىنىدىن باشقىسى بويىچە ھۆكۈم قىلغانلىق ئىكەنلىكىدە شەك يوق. ئۇنداق سىلەرنىڭ ئۇ (الله نىڭ نازىل قىلغىنىدىن باشقىسى بويىچە ھۆكۈم قىلغانلىق سەۋەبلىك) سادىر قىلغان كۇفۇرنى كىشىنى دىندىن چىقىرىپ مۇرتەد قىلىدىغان كۇفۇرلۇق دەپ قارامسىلەر؟»

ئۇلار: «ياق، چۈنكى بۇ ئۇنىڭدىن پەقەت بىرلا قېتىم سادىر بولغان» دېيىشىدۇ.

بىز: «ئۇنداقتا، مەزكۇر قازى (شەرىئەتكە زىت) ئاشۇ ھۆكۈمنى ئىككىنچى قېتىم يەنە چىقارسا ياكى شەرىئەتكە مۇخالىپ باشقا ھۆكۈم چىقارسىچۇ؟ شۇ چاغدا ئۇ دىندىن چىققان ھېسابلىنامدۇ؟» دەيمىز.

ئەگەر بىز مۇشۇ خىل سوئالنى تەكرارلاپ، «مەزكۇر قازى ئۈچىنچى، تۆتىنچى قېتىم يەنە ئاشۇنداق ھۆكۈم چىقارسا، سىلەرنى قانچىنچى قېتىمدا ئۇنى مۇرتەد بولدى دەيسىلەر؟» دەپ سورىساق، ئۇلار مەزكۇر قازى زادى قانچە قېتىم شەرىئەتكە زىت ھۆكۈم چىقارسا، ئاندىن ئۇنى تامامەن كاپىر بولدى دەپ ھۆكۈم چىقىرىشقا بولىدىغانلىقى توغرىسىدا ئېنىق بىر ئۆلچەمنى ئوتتۇرىغا قويالمايدۇ.

بۇنىڭ زىتى تامامەن مۇمكىندۇر. يەنى مەزكۇر قازى تۇنجى قېتىملىق (شەرىئەتكە زىت) ھۆكمىدىلا الله نىڭ نازىل قىلغىنىدىن باشقىسى بىلەن ھۆكۈم قىلىشنى توغرا، دۇرۇس دەپ قارىغان بولسا ۋە شەرىئەت بويىچە ھۆكۈم چىقىرىشنى يامان كۆرگەن بولسا، ئۇنى ئاشۇ تۇنجى قېتىملىق ھۆكمىدىلا مۇرتەد بولدى دېيىشكە بولىدۇ.

بۇنىڭ ئەكسىچە، ئەگەر بىز ئۇنىڭ كۆپلىگەن مەسىلىلەردە شەرىئەتكە زىت ھۆكۈم چىقارغانلىقىنى كۆرسەك ۋە ئۇنىڭدىن: «سەن نېمىشقا الله نىڭ نازىل قىلغىنىدىن باشقىسى بويىچە ھۆكۈم چىقىرىسەن؟» دەپ سورىساق، ئۇ: «ھاياتىمنىڭ خەۋپكە ئۇچرىشىدىن قورقتۇم» ياكى «پارا ئالغانىدىم» دەپ جاۋاب بەرسە، گەرچە بۇ (يەنى مەزكۇر قازىنىڭ تەكرار شەرىئەتكە زىت ھۆكۈم چىقارغانلىقى) ئالدىنقىسىدىن (بىرلا قېتىم شەرىئەتكە زىت ھۆكۈم چىقىرىشتىن، مىقدار جەھەتتە) تېخىمۇ قەبىھ بولسىمۇ، ئەمما بىز ئۇنى كاپىر بولدى دېيەلمەيمىز. تاكى، ئۇ ئۆز قەلبىدە الله نىڭ نازىل قىلغانلىرىنى (ھۆكۈم چىقىرىشتا ئاساس قىلىشقا) لايىق كۆرمىگەنلىكىنى ئىزھار قىلسا، ئەنە شۇ چاغدا ئۇنى دىندىن چىقىپ كاپىر بولدى دېيەلەيمىز.

خۇلاسە كالام، خۇددى پاسىقلىق ۋە زۇلۇمغا ئوخشاشلا، كۇفۇرنىڭمۇ ئىككىگە ئايرىلىدىغانلىقىنى بىلىش لازىم.

• كىشىنى دىندىن چىقىرىدىغان كۇفۇر، زۇلۇم ۋە پاسىقلىق: بۇ كىشىنىڭ بۇلارنى قەلبىدە ھالال سانىشىغا باغلىقتۇر.
• كىشىنى دىن چىقىرىۋەتمەيدىغان كۇفۇر، زۇلۇم ۋە پاسىقلىق: كىشى بۇلارنى ھالال سانىمىغان ئەھۋالنى كۆرسىتىدۇ.

بارلىق گۇناھلار ـــ بولۇپمۇ بۇ دەۋردە يامراپ كەتكەن ۋە قىلىش ھالال سانىلىۋاتقان جازانە – ئۆسۈم، زىنا – پاھىشە، ھاراق ئىچىش قاتارلىقلار ـــ ئەمەلدىكى كۇفۇردۇر. لېكىن، بىز ئېزىپ كەتكەنلىكتىن بۇ گۇناھلارنى سادىر قىلغانلارنى شۇ گۇناھنى سادىر قىلغانلىقى ۋە ئۆزىنىڭ شۇنداق قىلىشىغا يول قويغانلىقى سەۋەبلىكلا تەكفىر قىلساق بولمايدۇ.  تاكى ئۇلار ئۆز قەلبىدە الله ۋە رەسۇلۇللاھ ﷺ ھارام قىلغان نەرسىلەرنى ھارام دەپ قارىمايدىغانلىقىنى ئىزھار قىلغاندا، يەنى ئۇلارنىڭ قەلبى ئارقىلىق الله نىڭ شەرىئىتىگە ئېتىراز بىلدۈرگەنلىكى مەلۇم بولغاندا، ئاندىن ئۇلارنى تەكفىر قىلىمىز.  

لېكىن، بىز بۇنىڭغا جەزم قىلالمىساق، ئۇلارنى كاپىر بولدى دېيەلمەيمىز، چۈنكى ئۇنداق قىلساق (يەنى ئۇلارنى كەسكىن دەلىل يوق ھالدا تەكفىر قىلساق)، رەسۇلۇللاھ ﷺ نىڭ تۆۋەندىكى ھەدىسىدىكى تەھدىتنىڭ ئوبيېكىتلىرىدىن بولۇپ قېلىشتىن قورقىمىز. رەسۇلۇللاھ ﷺ شۇنداق دېگەن: «إذا قال الرجل لأخيه: يا كافر فقد باء بها أحدهما» «ئەگەر بىر كىشى قېرىندىشىغا (يەنى يەنە بىر مۇسۇلمانغا) <ئى كاپىر> دېسە، بۇ سۆز ئىككىسىدىن بىرىگە يانىدۇ».

بۇ خىل مەنىدىكى ھەدىسلەر نۇرغۇندۇر. مەن شۇلارنىڭ ئىچىدىكى ئىنتايىن كۈچلۈك دالالەتكە ئىگە بىرىنى زىكىر قىلىمەن. بۇ مۇشرىكلاردىن بىرىنى ئۆلتۈرۈۋەتكەن ساھابىنىڭ قىسسىسى توغرىسىدىكى ھەدىس بولۇپ، بۇ مۇشرىك مەزكۇر ساھابىنىڭ ئۆزىگە قىلىچ ئۇرغىنىنى كۆرگەن چاغدا، «گۇۋاھلىق بېرىمەنكى، الله تىن باشقا ئىلاھ يوقتۇر» دېگەن. لېكىن، ساھابە بۇنىڭغا پەرۋا قىلماستىن ئۇنى ئۆلتۈرۈۋەتكەن. بۇ ھەقتىكى خەۋەر رەسۇلۇللاھ ﷺ غا يەتكەندىن كېيىن، ئۇ بۇنىڭغا قاتتىق كايىغان. مەزكۇر ساھابە ئۇ ئادەمنىڭ پەقەت ئۆلتۈرۈلۈشتىن قورققانلىقى ئۈچۈنلا شۇنداق دېگەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرگەندە، رەسۇلۇللاھ ﷺ: «هلا شققت عن قلبه؟» «سەن ئۇنىڭ قەلبىنى يېرىپ باقتىڭمۇ؟» دېگەن.

شۇ ۋەجىدىن، ئېتىقادىي كۇفۇرنىڭ نوقۇل ئەمەل بىلەن تۈپكى باغلىنىشى يوق، ئەكسىچە ئۇ قەلىبكە ئالاقىداردۇر[6].

بىز پاسىقنىڭ، گۇناھكارنىڭ، زىناخورنىڭ، ئوغرىنىڭ، جازانىخورنىڭ ۋە باشقىلارنىڭ قەلبىدىكىنى ـــ تاكى ئۇ ئۆز قەلبىدىكى تىلى بىلەن ئىزھار قىلمىغۇچە ـــ بىلەلمەيمىز. ئەمەلگە كەلسەك، ئۇ ئۆز ئەمەلى ئارقىلىق شەرىئەتكە زىت ئىش قىلغان ھېسابلىنىدۇ.

بۇ ئەھۋالدا، بىز (بۇ خىل كىشىلەرگە) «سەن شەرىئەتكە زىت ئىش قىلدىڭ، گۇناھ ئۆتكۈزدۈڭ، ئازدىڭ» دەيمىز – يۇ، لېكىن الله عز وجل نىڭ دەرگاھىدا (بىراۋنى كاپىر دېگەنلىكىمىزگە) ئۆزۈرلۈك ھېسابلىنىشىمىز ئۈچۈن، ئۇنىڭ دىندىن چىققانلىقىغا دائىر ئوچۇق دەلىل ئوتتۇرىغا چىققانغا قەدەر، ئۇنىڭغا «سەن كاپىر بولۇپ، دىندىن چىقتىڭ» دېمەيمىز. چۈنكى، بۇ ئەھۋالدا، ئىسلامدىكى ھەممىگە مەلۇملۇق ھۆكۈم ئۇنىڭغا ئىجرا قىلىنىشى كېرەك بولىدۇ. بۇ ھەقتە، رەسۇلۇللاھ ﷺ: «مَنْ بَدَّلَ دِيْنَهُ فَاقْتُلُوْهُ» «كىم دىنىنى ئۆزگەرتسە، ئۇنى ئۆلتۈرۈڭلار»[7] دېگەن.

ئاندىن مەن مۇسۇلمان ھۆكۈمدارلارنى ئىزچىل تەكفىر قىلىدىغان بۇ كىشىلەرگە شۇنداق دېدىم ـــ ۋە بۇ گەپنى ھېلىھەم دەيمەن ـــ: «مەزكۇر ھۆكۈمدارلارنىڭ كۇفرىنى ھەقىقەتەن كىشىنى دىندىن چىقىرىدىغان كۇفۇر دەپ پەرەز قىلايلى ۋە بۇلارنىڭ ئۈستىدە تېخىمۇ يۇقىرى دەرىجىلىك ھۆكۈمدار بار دەپ تۇرايلى. بۇ ئەھۋالدا، مەزكۇر تېخىمۇ يۇقىرى دەرىجىلىك ھۆكۈمدارنىڭ ئۇلارغا (يەنى كۇفۇر سادىر قىلغان تۆۋەن دەرىجىلىك رەھبەرلەرگە) ئىسلامىي جازا ئىجرا قىلىشى ۋاجىب بولىدۇ.

ئەگەر بىز جېدەلنى توختىتىپ، <مۇشۇ ھۆكۈمدارلارنىڭ ھەممىسى كاپىر ھەمدە ئۇلارنىڭ كۇفرى كىشىدىن دىندىن چىقىرىدىغان كۇفۇردۇر> دېگەن تەقدىردىمۇ، سىلەر ئۇلارغا قارىتا ئەمەلىي نېمە ئىش قىلالايسىلەر؟»

ئەگەر ئۇلار: «<ۋەلا ۋە بەرا> قىلىمىز (يەنى الله ئۈچۈن ياخشى كۆرۈپ، الله ئۈچۈن ئۆچ كۆرىمىز» دېسە، بۇنىڭغا قارىتا دەيمىزكى: «الله ئۈچۈن ياخشى كۆرۈپ، الله ئۈچۈن ئۆچ كۆرۈش كىشىنىڭ قۇربىتىگە كۆرە، قەلىبتە ۋە ئەمەلدە دەپ ئىككىگە ئايرىلىدۇ. الله ئۈچۈن ياخشى كۆرۈپ، اللهئۈچۈن ئۆچ كۆرۈش ئۈچۈن چوقۇم كىشىلەرنى تەكفىر قىلىپ، مۇرتەد دەپ جاكارلاش شەرت ئەمەس. ئەكسىچە، الله ئۈچۈن ياخشى كۆرۈپ، الله ئۈچۈن ئۆچ كۆرۈش بىدئەتچىلەرگە، پاسىقلارغا ۋە زالىملارغىمۇ قارىتىلىدۇ».

ئاندىن، ئۇلارغا دەيمەنكى: «كاپىرلار ئىسلام دىيارلىرىنىڭ نۇرغۇن جايلىرىنى ئىشغال قىلىۋالدى ۋە تولىمۇ ئەپسۇس، يەھۇدىيلار پەلەستىننى بېسىۋالدى. سىلەر ۋە بىز بۇ خۇسۇستا نېمە قىلالايمىز؟ سىلەردىن بىرىڭلار ئۆزى كاپىر دەپ قارىغان ئاشۇ ھۆكۈمدارغا قارشى چىقالامدۇ؟

سىلەر بۇ مەسىلىنى قويۇپ، ئىسلامىي ھاكىمىيەت تىكلەشنىڭ ئۇل – ئاساسلىرىنى بەرپا قىلىشقا كۈچىسەڭلار بولمامدۇ؟  ئەنە شۇ رەۋىشتە رەسۇلۇللاھ ﷺ نىڭ ساھابىلەرنى تەربىيەلەش جەھەتتىكى سۈننىتىگە ئەمەل قىلغان بولىسىلەر. ئۇلار ئەنە شۇ ئاساس ئۈستىدە ئىسلامىي ھاكىمىيەتنىڭ ئۇل – ئاساسىنى بەرپا قىلىشقانىدى».

بۇ يەردە شۇنى تەكرار تەكىتلەيمىزكى، بارلىق مۇسۇلمان جامائەتلەر الله عز وجل نىڭ {هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَىٰ وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ} «مۇشرىكلار يامان كۆرگەن تەقدىردىمۇ، الله ھەق دىننى بارلىق دىنلار ئۈستىدىن غالىب قىلىش ئۈچۈن پەيغەمبىرىنى ھىدايەت بىلەن ۋە ھەق دىن بىلەن ئەۋەتتى»[8] دېگەن سۆزىنى روياپقا چىقىرىش ئۈچۈن، ئىسلام دىيارلىرىدىلا ئەمەس، بەلكى پۈتۈن دۇنيادا ئىسلام شەرىئىتىنى بەرپا قىلىش ئۈچۈن تىرىشىشى كېرەك.

 ھەقىقەتەن بەزى خۇش بېشارەت بەرگۈچى ھەدىسلەردە بۇ ئايەتنىڭ كەلگۈسىدە ئىشقا ئاشىدىغانلىقىدىن خەۋەر بېرىلگەن.

مۇسۇلمانلار قۇرئاندىكى بۇ ھۆكۈمنى ۋە ئىلاھىي ۋەدىنى روياپقا چىقىرىشتا، ئوپئوچۇق بىر  يولغا موھتاجدۇر. ھالبۇكى، بۇ يول دىندىن چىقىپ كاپىر بولدى دەپ قارالغان ھۆكۈمدارلارغا قارشى ئىنقىلاب جاكارلاش ئارقىلىق ئىشقا ئاشامدۇ؟ نەتىجىدە، ئۇلار (يەنى دەلىلسىز تەكفىرچىلەر) ئۆزلىرىنىڭ باتىل گۇمانلىرى ئارقىلىق ھېچ ئىشنى ۋۇجۇدقا چىقىرالمايدۇ.

ئۇنداقتا (الله نىڭ دىنىنى ھەممىدىن ئۈستۈن قىلىپ، ئەھلى جاھان ئارىسىدا ئىسلامىي نىزام بەرپا قىلىشتىكى) مەنھەج ۋە يول زادى نېمە؟

شۈبھىسىزكى، بۇ توغرا يول رەسۇلۇللاھ ﷺ دائىم تىلغا ئالىدىغان ۋە ھەر خۇتبىسىدە ساھابىلىرىگە تەلقىن قىلىدىغان يولدۇر. رەسۇلۇللاھ ﷺ خۇتبىسىدە شۇنداق دەيتتى:

«وَخَيْرُ الهَدِي هَدِيُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم»

«يوللارنىڭ ئەڭ ياخشىسى مۇھەممەد ﷺ نىڭ يولىدۇر»

بارلىق مۇسۇلمانلار ـــ بولۇپمۇ ئىسلام شەرىئىتىنىڭ قايتىدىن بەرپا قىلىنىشىغا ئەھمىيەت بېرىدىغانلار ـــ ئۈچۈن زۆرۈر بولغىنى رەسۇلۇللاھ ﷺ باشلىغان يەردىن باشلاشتۇر. بۇنى تىلغا يەڭگىل ئۇشبۇ ئىككى كەلمىگە يىغىنچاقلايمىز: پاكلاش ۋە تەربىيەلەش.

بىز ھۆكۈمدارلارنى تەكفىر قىلىشتىن باشقا ھېچ ئىش قىلالمايدىغان ئاشۇ ئاشقۇنلار غەپلەتتە قالغان، تېخىمۇ توغرىسى قەستەن بىلمەس بولۇۋالغان سابىت ۋە قەتئىي ھەقىقەتلەرنى بىلىمىز.

ئۇلار ھۆكۈمدارلارنى تەكفىر قىلىشنى توختاتمايدۇ ۋە ئۇلاردىن ـــ ياكى ئۇلارغا ـــ پىتنە ۋە ئوقۇبەتتىن باشقا ئىش سادىر بولمايدۇ.

يېقىنقى يىللاردا مۇشۇ كىشىلەرنىڭ قولىدا يۈز بەرگەن ئىشلارغا، دەسلەپتە مەككىدە، ھەرەم مەسجىدىدە يۈز بەرگەن ئىسيانغا، ئاندىن مىسىردا يۈز بەرگەن توقۇنۇشقا ۋە ساداتنىڭ ئۆلتۈرۈلۈشىگە، نۆۋەتتە سۈرىيەدە، مىسىردا ۋە ئالجىرىيەدە يۈز بېرىۋاتقان ئىشلارغا ۋە مۇشۇ پىتنە – پاساتلار سەۋەبلىك نۇرغۇنلىغان بىگۇناھ مۇسۇلمانلارنىڭ قانلىرى تۆكۈلگەنلىكىگە، شۇنداقلا بۇنىڭ يەنە نۇرغۇن بالايىئاپەتلەرگە سەۋەب بولغانلىقىغا ھەممەيلەن شاھىتتۇر.

بۇلارنىڭ ھەممىسىگە ئۇلارنىڭ قۇرئان – سۈننەتتىكى نۇرغۇن كۆرسەتمىلەرگە قارشى يول تۇتقانلىقى سەۋەب بولغان. شۇلارنىڭ ئارىسىدىكى ئەڭ مۇھىملىرىدىن بىرى تۆۋەندىكى ئايەتتۇر:

{قَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِّمَن كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا}

«سىلەرگە – الله نى، ئاخىرەت كۈنىنى ئۈمىد قىلغان ۋە الله نى كۆپ ياد ئەتكەنلەرگە – رەسۇلۇللاھ ئەلۋەتتە ياخشى ئۈلگىدۇر» [سۈرە ئەھزاب 31 – ئايەت].

ئەگەر بىز يەر يۈزىدە الله نىڭ شەرىئىتىنى ھاكىم قىلىش خۇسۇسىدا داۋراڭ سېلىپلا قالماي، بۇ دەۋايىمىزدا سەمىمىي بولساق، ئىشنى ھۆكۈمدارلارغا قارشى چىققۇدەك ماجالىمىز يوق تۇرۇقلۇق، شۇلارنى تەكفىر قىلىشتىن باشلامدۇق؟ ياكى رەسۇلۇللاھ ﷺ باشلىغان پەرزدىن باشلامدۇق؟ شەكسىزكى، بۇنىڭ جاۋابى «سىلەرگە رەسۇلۇللاھ ئەلۋەتتە ياخشى ئۈلگە»دۇر.

ئۇنداقتا، رەسۇلۇللاھ ﷺ ئىشنى قەيەردىن باشلىغان؟

ئىلىمنىڭ ھىدىنى ھىدلاشقا مۇۋەپپەق بولغان ھەركىمگە مەلۇمكى، رەسۇلۇللاھ ﷺ ئىشنى ئۆزى ھەقنى قوبۇل قىلىشقا ھازىر دەپ قارىغان كىشىلەرگە دەۋەت قىلىشتىن باشلىغان. نەتىجىدە، رەسۇلۇللاھ ﷺ نىڭ تەرجىمىھالىدىن مەلۇم بولغىنىدەك، ساھابە كىرامدىن بەزىلىرى ئۇنىڭ دەۋىتىگە ئاۋاز قوشقان. ئاندىن، بۇ (ئاز ساندىكى) مۇسۇلمانلار مەككىدە قىيىن – قىستاققا، زىيانكەشلىككە دۇچ كەلگەن. ئاندىن، (ھەبەشىستانغا قىلىنغان) بىرىنچى ۋە ئىككىنچى قېتىملىق ھىجرەت توغرىسىدا (اللهعز وجل دىن) بۇيرۇق كەلگەن. ئاخىرىدا، الله عز وجل مەدىنە مۇنەۋۋەردە ئىسلامغا قۇۋۋەت ئاتا قىلغان. ئەنە شۇ چاغدا توقۇنۇشلار باشلىنىپ، مۇسۇلمانلار بىر تەرەپتىن (بۇتپەرەس) كاپىرلار بىلەن، يەنە بىر تەرەپتىن يەھۇدىيلار بىلەن ئۇرۇش قىلىشقا باشلىغان.

شۇ ۋەجىدىن، بىزمۇ رەسۇلۇللاھ ﷺ نىڭ قىلغىنىدەك، ئىشنى كىشىلەرگە ھەقىقىي ئىسلامنى ئۆگىتىشتىن باشلىشىمىز كېرەك. لېكىن، نۆۋەتتىكى ئەھۋالدا بىز نوقۇل ئوقۇتۇش بىلەنلا چەكلىنىپ قالساق بولمايدۇ. چۈنكى، ئىسلامغا بۇ دىنغا تەۋە بولمىغان ۋە ئۇلۇغ ئىسلام ئىمارىتىنىڭ ئۆرۈلۈشىگە سەۋەب بولىدىغان بىدئەتلەر كىرىۋالغانلىقى شەكسىز.

شۇڭا، دەۋەتچىلەر ئىشنى ئىسلامدا كېيىن پەيدا بولغان نەرسىلەرنى تازىلاشتىن باشلىشى كېرەك.

ئەنە شۇ (يۇقىرىدا قەيت قىلىنغان) ئىككى ئاساسىي ۋەزىپىنىڭ بىرىنچىسىدۇر.

ئىككىنچىسى بولسا، بۇ شەكىلدىكى (دىننى بىدئەتلەردىن) پاكلاش بىلەن بىر ۋاقىتتا، يېڭى ئەۋلادلارنى بىدئەتلەردىن پاكلانغان ئىسلام دىنى ئۈستىدە يېتىشتۈرۈشتۈر.

ئۆتكەن بىر ئەسىرگە يېقىن ۋاقىت مابەينىدە قۇرۇلغان ئىسلامىي جامائەتلەرگە، ئۇلارنىڭ مەپكۇرىلىرىگە ۋە پائالىيەتلىرىگە نەزەر سالىدىغان بولساق، ئۇلارنىڭ «بىزگە ئىسلامىي ھاكىمىيەت كېرەك» دەپ ۋارقىراشتىن باشقا، ئۆزىگىمۇ، ئۆزگىلەرگىمۇ تىلغا ئالغۇدەك بىرەر پايدا يەتكۈزمىگەنلىكىنى، ئەكسىچە ئۇشبۇ ئاجىز دەۋاسى سەۋەبلىك نۇرغۇن بىگۇناھ كىشىلەرنىڭ قېنىنىڭ تۆكۈلۈشىگە سەۋەب بولغاندىن باشقا ھېچبىر ئىشنى ۋۇجۇدقا چىقىرالمىغانلىقىنى كۆرىمىز.

بىز ئۇلارنىڭ ھېلىھەم قۇرئان – سۈننەتكە زىت ئەقىدىلىرىنى، ئەمەللىرىنى، شەرىئەتكە زىت ئۇتۇقسىز ئۇرۇنۇشلىرىنى تەكرارلاۋاتقانلىقلىرىنى ئاڭلاپ تۇرۇۋاتىمىز.

ئەڭ ئاخىرىدا دەيمەنكى، دەۋەتچىلەردىن بىرى ـــ ئۇنىڭغا ئەگەشكۈچىلەرنىڭ بۇ سۆزگە مەھكەم يېپىشىپ، ئۇنى ئىشقا ئاشۇرۇشىنى ئۈمىد قىلىمەن ـــ شۇنداق دېگەن: «سىلەر ئىسلام دۆلىتىنى قەلبىڭلاردا قۇرۇڭلاركى، ئاندىن سىلەر ئۈچۈن يەر يۈزىدە ئىسلام دۆلىتى قۇرۇلىدۇ!».

مۇھەققەقكى، ئەگەر مۇسۇلمان ئۆز ئەقىدىسىنى قۇرئان – سۈننەت بويىچە توغرىلىسا، ئۇنىڭ ئىبادىتىنىڭ، ئەخلاقىنىڭ ۋە قىلمىشلىرىنىڭ تۈزۈلىدىغانلىقىدا شەك يوق.

لېكىن، ئەپسۇسلىنارلىقى شۇكى، كىشىلەر بۇ گۈزەل سۆزگە ئەمەل قىلماستىن (يەنى ئىسلامىي دۆلەت قۇرۇش ئۈچۈن، ئىشنى ئەقىدىنى توغرىلاشتىن باشلاپ ئەمەلىي ھەرىكەتكە ئۆتمەستىن)، يەنىلا «ئىسلامىي دۆلەت قۇرۇش كېرەك» دەپ داۋراڭ سېلىش بىلەن مەشغۇل بولۇۋاتىدۇ. لېكىن، بۇنىڭ پايدىسى يوق. الله بىلەن قەسەمكى، شائىرنىڭ تۆۋەنكى سۆزلىرى ھەقىقەتەن توغرا ئېيتىلغان:

نىجادلىققا ئىنتىلىسەن – يۇ، ئۇنىڭ ئۈچۈن قەدەم باسمايسەن،

ھالبۇكى، كېمە ھەرگىز قۇرۇقلۇقتا ماڭالمايدۇ.

ئېيتقانلىرىمنىڭ ئىنساپلىق كىشىلەر ئۈچۈن يېتەرلىك بولغان بولۇشىنى، ئېزىپ كەتكەنلەرنىڭ ھەققە قايتىشىنى ئۈمىد قىلىمەن. ياردەم الله تىندۇر.

نەقىل بەنبەلىرى:

[1] بۇ رىسالە شەيخ ئەلبانىنىڭ ھىجرىيە 1413 – يىلى 5 – ئاينىڭ 12 – كۈنى لېنتىغا ئېلىنغان سۆزىنىڭ تېكىستىدۇر. بۇ مەتىن ئۇكاشە ئابدۇلمەننان نەشرگە تەييارلىغان ۋە 1415 ~ 1416 –  يىللىرى نەشىر قىلىنغان «فتاوى الشيخ الألباني ومقارنتها بفتاوى العلماء» ناملىق ئەسەرنىڭ 238 ~ 253 – بەتلىرى ئارىسىدىن يەر ئالغان.

[2]  مەزھەپلەرگە مۇناسىۋەتلىك ئەسەرلەردە «خاۋارىج» دەپ ئاتىلىدىغان پىرقىدىن بىر قانچىسى بار بولۇپ، ئۇلار «ئىبازىيە» دېگەن ئىسىم بىلەن بۈگۈنگە قەدەر يېتىپ كەلگەن. بۇ ئىبازىيە پىرقىسى تاكى يېقىنقى ۋاقىتلارغىچە ئۆزىنى يوشۇرۇپ كەلگەن ۋە سىرتقا كېڭىيەلمىگەن بولسىمۇ، يېقىنقى بىر قانچە يىلدىن بۇيان، ئۇلار بەزى رىسالىلەر ۋە كىتابلار ئارقىلىق ئۆزلىرىنىڭ كونا خاۋرىجلارنىڭكىگە ئوخشاش بولغان ئەقىدىسىنى تارقىتىشقا باشلىدى. گەرچە ئۇلار شىئەلەرنىڭ ئالاھىدىلىكى بولغان «تەقىييە» (ئۆز ئەقىدىسىنى يوشۇرۇش) ئۇسلۇبىنى قوللىنىپ، «بىز خاۋارىج ئەمەس» دېيىشسىمۇ، لېكىن، ئىشنىڭ ماھىيىتى ئۆزگەرمىگۈچە، ئىسمىمۇ ئۆزگەرمەيدۇ. ئۇلار چوڭ گۇناھ سادىر قىلغۇچىلارنى تەكفىر قىلىشتا خاۋارىجلار بىلەن ئوخشاش ئەقىدىدۇر.

[3]  سۈرە تەۋبە 128 – ئايەت

[4]  سۈرە مائىدە 44 – ئايەت.

[5]  ھەدىستىكى «قتال» ئىبارىسىنىڭ «ئۆلتۈرۈش» دېگەن مەنىسىمۇ بار. ئەمما، تۆۋەندە نەقىل قىلىنىدىغان سۈرە ھۇجۇراتتىكى ئايەتتە بۇ ئىبارە «ئۇرۇشۇش، جەڭ قىلىش» مەنىلىرىدە تەرجىمە قىلىنغان بولغاچقا،بىردەكلىكنى نەزەردە تۇتۇپ مەزكۇر ھەدىسمۇ شۇ مەنىسى بويىچە تەرجىمە قىلىندى، ت

[6]  شەيخ ئەلبانى رحمه الله بۇنىڭغا قوشۇمچە قىلىپ شۇنداق دەيدۇ: «كىشى بەزى ئەمەللەر ئارقىلىقمۇ ئېتىقادىي كۇفۇر سادىر قىلىشى مۇمكىن. چۈنكى، بۇ ئەمەللەر قەتئىي رەۋىشتە ئۆز ساھىبىنىڭ كاپىرلىقىغا دالالەت قىلىدۇ. يەنى ئۇنىڭ ئاشۇ قىلمىشى دىلىدىكى كۇفۇرنى تىلى بىلەن ئىزھار قىلغىنىغا ئوخشاش ھۆكۈمدە بولىدۇ. مەسىلەن، كىشىنىڭ قەستەن قۇرئاننى مەينەت يەرگە تاشلىۋېتىشى، دېگەندەك.

[7]  مەنسۇر ھەللاج قاتارلىق مۇرتەد بولغانلىقى سەۋەبلىك ئۆلتۈرۈلگەنلەرنىڭ مىسالىدىكىگە ئوخشاش، كىشىنىڭ مۇرتەد بولغانلىقىغا قەتئىي جەزم قىلىنغان ئەھۋالدىمۇ، بۇنىڭ جازاسى شەخىس تەرىپىدىن ئەمەس، بەلكى شەرئىي ھاكىمىيەت تەرىپىدىن ئىجرا قىلىنىدۇ، ت

[8] سۈرە سەپ 9 – ئايەت

The post تەكفىر پىتنىسى | ئىمام مۇھەممەد ناسىرۇددىن ئەلبانى first appeared on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

The post تەكفىر پىتنىسى | ئىمام مۇھەممەد ناسىرۇددىن ئەلبانى appeared first on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

سەئۇدىي پەتىۋا كومېتىتىنىڭ 6250-نومۇرلۇق پەتىۋاسى

مۇجتەھىدلەر پەتىۋالىرى تورى تەرجىمە قىلدى

سوئال: بىز ئولتۇرىدىغان مەھەللىدە بىر جامى بار، شۇنداقلا تەسەۋۋۇپچىلار (سوپىلار) نىڭ بىر تەرىقىتىگە ئائىت نامازگاھ بار. بۇ نامازگاھتا ناماز ئوقۇسام بولامدۇ؟

جاۋاب: ئۇلارنىڭ نامازگاھ-مەسجىدلىرىدە ناماز ئوقۇماڭ. ئۇلارنىڭ بېشىغا كەلگەن (شېرىكلەر ۋە بىدئەتلەر) سىزنىڭ بېشىڭىزغىمۇ كەلمەسلىكى ئۈچۈن، ئۇلار بىلەن سۆھبەتلىشىشتىن ۋە بىللە ئولتۇرۇپ قوپۇشتىن ساقلىنىڭ. شۇنداقلا، سۈننەتنى ئىزدەيدىغان، ئۇنىڭغا ئەگىشىدىغان جامائەتلەرنىڭ مەسجىدلىرىدە ناماز ئوقۇشقا تىرىشىڭ.

تەۋپىق ئاللاھتىندۇر.

پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسسەللەمگە، ئائىلە تاۋاباتلىرىغا ۋە ساھابە كراملارغا دۇرۇت-سالاملار بولسۇن.

پەتىۋا بەرگۈچى ئالىملار: ئابدۇلئەزىز ئىبنى باز؛ ئابدۇررازاق ئەفىفىي؛ ئابدۇللاھ ئىبنى غۇدييان؛ ئابدۇللاھ ئىبنى قائۇد

The post تەسەۋۋۇپچىلارنىڭ (سوپىلارنىڭ) مەسجىدىدە ناماز ئوقۇشنىڭ ھۆكمى؟ first appeared on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

The post تەسەۋۋۇپچىلارنىڭ (سوپىلارنىڭ) مەسجىدىدە ناماز ئوقۇشنىڭ ھۆكمى؟ appeared first on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

مۇجتەھىدلەر پەتىۋالىرى تورى

ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ئاللاھنىڭ ئىسمى بىلەن باشلايمەن.

بارچە ھەمدۇ-سانا ئاللاھ تائالاغا خاستۇر. دۇئايى سالاملار رەسۇلۇللاھقا، ئائىلە تاۋاباتلىرىغا ۋە ساھابە كىراملىرىغا، ھەمدە ئۇلارنىڭ ئىزىدىن ماڭغا ھەق يول ئۈستىدىكى بارچە تەقۋادار بەندىلەرگە بولغاي.

خاۋارىجلار ئىسلام تارىخىدا تۇنجى قېتىم ئوتتۇرىغا چىققان ئەھلى بىدئەت پىرقىسى ھېسابلىنىۇ. ئۇلارنى ئىسلامغا ۋە مۇسۇلمانلارغا زىيان سېلىشتا ئەڭ ئالدىنقى قاتاردا تۇرىدىغان ئازغۇن پىرقە دېيىش مۇمكىن. خاۋارىجلار ئاشكارا شەكىلدە ئەلى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ دەۋرىدىكى سىففىن جېڭىدە ئوتتۇرىغا چىققان بولۇپ، ئۇلارنىڭ سانى ـــ  ئىمام ئىبنى ھەجەرنىڭ فەتھۇلبارىدا نەقىل قىلىشىچە ـــ ئالتە مىڭدىن ئونمىڭغىچە ئىدى. ئۇلار رەسۇلۇللاھنىڭ خەلىپىسى، مۆمىلەرنىڭ ئەمىرى ئەلى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇغا قارشى ئۇرۇشقا تەييارلانغان. ئەلى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ خاۋارىجلارنى ھەققە چاقىرغان. خاۋارىجلار ھەققە قايتماي، ھەددىدىن ئېشىپ، مۇسۇلمانلارنىڭ يولىنى توسۇپ ئۇلارنى ئۆلتۈرۈشكە باشلىغاندا، ئەلى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ قوشۇن تارتىپ بېرىپ ئۇلارنى قاتتىق زەربە بىلەن تېرى پىرەن قىلىۋەتكەن. ئاندىن، خاۋارىجلاردىن ھايات قالغان ئاز بىر قىسىمى ئەلى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ خاۋارىجلارغا جازا يۈرۈشى قىلىپ يەر چىشلەتكەندىن كېيىن يوشۇرۇن ھەرىكەت قىلىشقا ئۆتكەن. ئاقىۋەتتە، خاۋارىج ئابدۇراھمان ئىبنى مۇلجەم ئەلى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنى بامدات نامىزىدا پىچاقلاپ شەھىد قىلغان. رەسۇلۇللاھ «دوزاخنىڭ ئىتلىرىدۇر» (ئىبنى ماجە 173-ھەدىس، ئەلبانى سەھىھ دېگەن) دەپ خەۋەر بەرگەن خاۋارىجلار پەسەندىلىك، رەزىللىك ۋە نىجىسلىقتا بەئەينى ئىتقا ئوخشاشتۇر.

خاۋارىجلار تارىختىن تارتىپ بۈگۈنگىچە داۋام قىلىپ كەلگەن ئەڭ ئازغۇن بىدئەت پىرقىلەردىن بىرى بولۇپ، خاۋارىجلار توغرۇلۇق شەيخۇل ئىسلام ئىبنى تەيمىييە رەھىمەھۇللاھ مۇنداق دېگەن:

ئىسلامدىكى تۇنجى بىدئەتلەرنىڭ ئوتتۇرىغا چىقىشىدىكى سەۋەب ئۇ بىدئەتچىلەرنىڭ قۇرئاننى خاتا چۈشەنگەنلىكىدىن بولغان. مەسىلەن، خاۋارىجلارنىڭ بىدئەتلىرىمۇ دەل مۇشۇنداقتۇر. ئەسلىدە، خاۋارىجلارنىڭ قۇرئانغا قارشى چىقىش مەقسىدى يوق. بىراق، خاۋارىجلار قۇرئاندىن بىر تۈركۈم ئايەتلەرنى ئورنىدىن چىقىرىپ خاتا ھالدا دەلىل قىلىپ كەلتۈرگەن ۋە ئۇ ئايەتلەردىن مەقسەد قىلىنمايدىغان ھۆكۈملەرنى چىقارغان. شۇنداق قىلىپ، ئۆزلىرى خاتا ھالدا دەلىل دەپ قارىغان بىر تۈركۈم ئايەتلەرنى تۇتقۇ قىلىپ تۇرۇپ، گۇناھكارلارنى كاپىر دېيىش كېرەك دېگەن ئەقىدىدە بولغان. بۇ سەۋەبلىك ئۇلار مۇنداق دېگەن:«مۆمىن ياخشى ۋە تەقۋا كىشىدۇر. بۇنداق ئىكەن، ناچار ۋە تەقۋاسى يوق كىشى كاپىردۇر، بۇنداقلار جەھەننەمدە مەڭگۈ قالىدۇ.» ئۇلار يەنە مۇنداق دەيدۇ:«ئوسمان، ئەلى ئىككىسى ۋە ئۇلارنى قوللىغانلار مۆمىن ئەمەس. چۈنكى، ئۇلار ئاللاھ نازىل قىلغىنى بويىچە ھۆكۈم قىلمىغان.» بۇنىڭغا كۆرە، خاۋارىجلارنىڭ بىدئىتى مۇنداق ئىككى ئاساسقا ئىگە:

(1)           خاتالاشقان ھالدا قۇرئانغا زىت ئىش قىلىپ قالغان كىشى كاپىردۇر دېيىش.

(2)           ئوسمان، ئەلى ۋە ئۇلارنى قوللىغۇچىلار قۇرئانغا زىت ئىش قىلىپ كاپىر بولغان دېيىش.

بۇ ۋەجىدىن، گۇناھكار ۋە خاتالاشقان مۇسۇلمانلارنى تەكفىر قىلىش ـــ

كاپىر دېيىشتىن بەك قېچىش كېرەك. چۈنكى، بۇ ئۆزىنى ئىسلامغا نىسبەت بەرگۈچىلەر ئارىسىدا تۇنجى چىققان بىدئەت ئەقىدىدۇر. بۇ بىدئەتنىڭ ئىگىلىرى بولغان خاۋارىجلار مۇسۇلمانلارنى كاپىر دەپ، مۇسۇلمانلارنىڭ جېنىغا زامىن بولۇشنى ۋە ماللىرىنى تالان-تاراج قىلىش، ئولجا ئېلىشنى ھالال سانىغان.

ھالبۇكى، پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسسەللەمدىن خاۋارىجلارنى ئەيىپلىگەن ۋە ئۇلارغا قارشى ئۇرۇشۇشنى بۇيرۇغان سەھىھ ھەدىسلەر كەلگەن. ئىمام ئەھمەد خاۋارىجلارغا قارشى ئۇرۇشۇش توغرىسىدا مۇنداق دېگەن:«خاۋارىجلار توغرىسىدىكى ھەدىسلەر ئون ئايرىم ئىسناد بىلەن سەھىھ ھالەتتە كەلگەن.» شۇ ۋەجىدىن، بۇ ھەدىسلەرنى بۇخارى ۋە مۇسلىم ئۆز سەھىھ كىتابلىرىغا كىرگۈزگەن. (تەكفىرگە مۇناسىۋەتلىك ئىشلاردا گۇناھكار مۇسۇلمانلارنىڭ ئەھۋالى، 165-166-بەتلەر)

خاۋارىجلار ھەققىدىكى بۇ قىسقىچە ماقالىمىزدە خاۋارىجلارنى چۈشەندۈرۈشنى ئىككى تۈرگە ئايرىدۇق. ئاۋۋال ساھابىلەر دەۋرىدىكى خاۋارىجلارنىڭ ئۆرنەكلىك ئىش پائالىيەتلىرىدىن ۋە ئۇلارنىڭ ئالاھىدىلىكلىرىدىن قىسقىچە خەۋەر بەردۇق ۋە بۇ بۆلۈمگە «تارىختىكى خاۋارىجلار» دەپ ماۋزۇ قويدۇق. ئاندىن، ئىلگىرى-ئاخىر بارلىق خاۋارىجلارنىڭ ئورتاق بەلگىلىرىنى قىسقىچە تونۇشتۇردۇق ۋە بۇ بۆلۈمگە «خاۋارىجلارنىڭ بەلگىلىرى» دەپ ماۋزۇ قويدۇق. موللا، زىيالىينىڭمۇ، ئاۋام خەلقنىڭمۇ بۇ ماقالىدىن مەنپەئەت ئېلىشىنى، زېرىكىشلىك بولۇپ قالماسلىقىنى كۆزلەپ ماقالىنىڭ ئىخچام، يىغىنچاق، چۈشۈنىشلىك بولۇشىغا ئەھمىيەت بەردۇق.

تۆۋەندە مەن خاۋارىجلارنى يۇقارقى ئىككى ماۋزۇ بويىچە تونۇشتۇرىمhz.

تارىختىكى خاۋارىجلار

شەيخۇل ئىسلام ئىبنى تەيمىييەنىڭ سۆزى: خاۋارىجلار پەقەت قۇرئانغىلا ئەگىشىشنى مەقسەد قىلغان.(تەكفىرگە مۇناسىۋەتلىك ئىشلاردا گۇناھكار مۇسۇلمانلارنىڭ ئەھۋالى، 165-166-بەتلەر)

ئىمام ئىبنى ھەجەرنىڭ سۆزى: خاۋارىجلار ئوسمان رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ بىر تۈركۈم ئىشلىرىغا قارشى تۇرغان ۋە ئۇ زاتتىن يىراق ئىكەنلىكىنى داۋا قىلىشقان. ئوسمان رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنى ۋە ئۇ زاتقا ئىتائەت قىلغانلارنى كاپىر دەپ بىلگەن. (فەتھۇلبارى 13\518)

ئىمام ئىبنى ھەجەرنىڭ سۆزى: خاۋارىجلار ئەلىي رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ مۇئاۋىيە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ بىلەن بولغان ئۇرۇشتىن كېيىن، ئەلىي رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ ئىككى تەرەپتىن بىردىن ھۆكۈم قىلغۇچى چىقىرىش پىكىرىنى قوبۇل قىلغانلىقى ئۈچۈن ئۇنى كاپىر دېدى ۋە ئىتائەتتىن ئايرىلىپ، مەدائىنغا توپلاندى. ئەلىي رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ ئۆزلىرىگە ئەۋەتكەن ئەلچىسىنى ئۆلتۈرمەكچى بولدى. شۇنىڭدىن كېيىن، ئۆزىگە ئوخشاش ئېتىقادتا بولمىغانلارنى كاپىر دېيىشتە، ئۇنداقلارنىڭ خوتۇنلىرىنى قۇل قىلىش، مال-مۈلىكىنى تالان تاراج قىلىش ۋە جېنىنى تېنىدىن جۇدا قىلىشنىڭ دۇرۇسلىقىدا بىر پىكىرگە كەلدى. ئاندىن، ئالدىغا ئۇچرىغان مۇسۇلمانلارنى قىرغىن قىلدى. ئابدۇللاھ ئىبنى خەبباب ئىبنى ئەرەت ئەلىي رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ بۇ رايونغا تەيىنلىگەن ۋالىيسى ئىدى. ئۇلار ئالدىغا چىققان ئابدۇللاھ ئىبنى خەبباب ئىبنى ئەرەتنى ئۆلتۈردى، بۇنىڭ بىلەن بولدى قىلماي ھامىلدار چۆرىسىنىڭ قورسىقىنى يېرىپ، قورساقتىكى بالىنىمۇ ئۆلتۈردى. ئەلىي رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ ئەھۋالنى ئۇقۇپ، شامغا يۈرۈش ئۈچۈن ھازىرلانغان قوشۇننىڭ بېشىنى خاۋارىجلارغا بۇراپ، ئۇلارنىڭ ئۈستىگە يۈرۈش قىلدى. نەھرىۋاندا خاۋارىجلار بىلەن تۇتۇشتى، خاۋارىجلاردىن پەقەت ئون كىشىلا قېچىپ قۇتۇلدى. ئەلى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ سېپىدىن پەقەت ئون كىشىلا شەھىد بولدى. (فەتھۇلبارى، 13\520)

ئىمام ئىبنى ھەجەرنىڭ سۆزى: خاۋارىجلارنىڭ ئومۇمىسى ئەلى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇغا يېڭىلىپ يوقىتىلدى. كېيىنچە خاۋارىجلارنىڭ پىكىرلىرىگە مايىل بولغانلار ھايات قالغان خاۋارىجلارغا قېتىلدى. بۇلار ئەلى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ زامانىدا يوشۇرۇنغان ئىدى. شۇ خاۋارىجلارنىڭ بىرى ھېسابلانغان ئابدۇراھمان ئىبنى مۇلجەم بامدات نامىزىدا ئەلى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنى ئۆلتۈرۈدى. (فەتھۇلبارى 13\520)

ئىمام ئىبنى ھەجەرنىڭ سۆزى: يەمامە خاۋارىجلىرىنىڭ باشچىسى نەجدات ئىبنى ئامىر «ئۆزلىرى بىلەن بىرلىكتە چىقىپ مۇسۇلمانلارغا قارشى ئۇرۇش قىلمىغانلار گەرچە ئۆزلىرىگە ئوخشاش ئەقىدىدە بولغان تەقدىردىمۇ كاپىر بولىدىغانلىقى» نى ئوتتۇرىغا قويدى. بۇ داۋا خاۋارىجلىق ئىدىيىسىگە سىڭدۈرۈلدى.

ئىمام ئىبنى جەۋزىنىڭ سۆزى: خاۋارىجلار ئەلى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ، مۇھاجىر ۋە ئەنسارىي ساھابىلەرنىڭ ئازغۇنلۇق ئۈستىدە ئىكەنلىكىنى، ئۆزلىرىنىڭ ھەق ئۈستىدە ئىكەنلىكىنى داۋا قىلىشتى. بالىلارنى ئۆلتۈرۈشنى ھالال كۆردى-يۇ، بىرەر تال مېۋىنىڭ پۇلىنى تۆلىمەستىن يېيىشنى ھالال كۆرمىدى. (تەلبىسۇل ئىبلىس 142)

سەئۇدىي پەتىۋا كومېتىتى: خاۋارىجلار (پايپاق، مەيسە قاتارلىق) پۇتقا كىيىلىدىغان نەرسىلەرگە مەسىھ قىلىشنى ئىناۋەتسىز (ئىسلامدا بۇنداق ئىش يوق) دەپ داۋا قىلىدۇ. (ئەمما، پايپاق، ئۆتۈك ۋە مەيسىگە مەسىھ قىلىش توغرىسىدىكى سەھىھ ھەدىسلەر مۇتىۋاتىرلىق دەرىجىسىگە يېتىدۇ. بۇنى ئىنكار قىلغۇچى ئازغۇندۇر. رەسۇلۇللاھ شەرىئەت قىلىپ بەلگىلىگەنلىكى سەھىھ ھەدىس بىلەن ئېنىق بولغان، مەسىلىنى باشقىچە چۈشىنىپ تەئۋىل قىلىشقا يول بولمىغان ھەر قانداق ئىشنى ئىنكار قىلىشتا چىڭ تۇرغۇچى، ئۇنداق ئىشتىن نەپرەتلەنگۈچى، شۈركەنگۈچى ياكى غۇم ساقلىغۇچى دەلىللىك چۈشەندۈرۈشتىن كېيىنمۇ غەزەپ نەپىرىتىدىن ياكى ئىنكار قىلىشتىن يانمىغان ھالەتتە شەكسىز كاپىردۇر. بۇنىڭدا ئىسلام ئالىملىرى ئارىسىدا ھېچبىر ئىختىلاپ يوق.) (سەئۇدىي پەتىۋا كومېتىتىنىڭ 5082-نومۇرلۇق پەتىۋاسى)

خاۋارىجلارنىڭ بەلگىلىرى

[1] شەيخۇل ئىسلام ئىبنى تەيمىييە مۇنداق دەيدۇ: خاۋارىجلار پاسىقلارنى كاپىر دېيىشىدۇ. (تەكفىرگە مۇناسىۋەتلىك ئىشلاردا گۇناھكار مۇسۇلمانلارنىڭ ئەھۋالى، 27-بەت)

[2] خاۋارىجلار ئىمان ئاشمايدۇ، كېمەيمەيدۇ دەپ ئېتىقاد قىلىدۇ. (ئىسلام سوئال-جاۋاب تورى 18237-پەتىۋاسى)

[3] خاۋارىجلار پەرز ئەمەلنى ئورۇندىماسلىقنى كاپىرلىق دەپ ئېتىقاد قىلىدۇ. (ئىسلام سوئال-جاۋاب تورى 18237-پەتىۋاسى)

[4] خاۋارىجلار چوڭ گۇناھ ئۆتكۈزگۈچىنى كاپىر دەپ ئېتىقاد قىلىدۇ. (ئىسلام سوئال-جاۋابلىرى تورىنىڭ 18237-نومۇرلۇق پەتىۋاسى؛ فەتھۇلبارى 13\520)

[5] خاۋارىجلار ئۆزى بىلەن بىردەك پىكىردە بولمىغان مۇسۇلمانلارغا قارشى جەڭ قىلىش كېرەك دەپ بىلىدۇ. (ئىسلام سوئال-جاۋابلىرى تورىنىڭ 182237-نومۇرلۇق پەتىۋاسى)

[6] قازى ئەبۇ بەكرى ئىبنۇل ئەرەبى «تىرمىزى شەرھى» ناملىق ئەسىرىدە مۇنداق دېگەن: خاۋارىجلار ئۆز كۆز قارىشى بىلەن بىردەك بولمىغانلارنىڭ ھەممىسىنى كاپىر دەپ، بۇنداقلارنىڭ جەھەننەمدە مەڭگۈ قالىدىغانلىقىنى داۋا قىلىدۇ. (فەتھۇلبارى 13\528)

[7] شەيخ تەقىييۇددىن سۇبكى مۇنداق دېگەن: (خارارىجلارنىڭ ۋە رافىزىلارنىڭ) ئاشقۇنلىرى ساھابىلەرنىڭ ئەڭ پەزىلەتلىكلىرىنى كاپىر دېگەن. رەسۇلۇللاھ بولسا ئۇ ساھابىلەرگە جەننەت بىلەن خۇش خەۋەر بەرگەن. ئۇلارنىڭ ساھابىلەرنىڭ پەزىلەتلىكلىرىنى كاپىر دېيىشى رەسۇلۇللاھنى يالغانچىغا چىقارغانلىقىدۇر. (فەتھۇلبارى 13\528)

[8] ئىمام ئىبنى ھەجەر: خاۋارىجلار ئۆزى بىلەن بىر پىكىردە بولمىغانلارنى مۇسۇلمانلارنى ئۆلتۈرۈشنى، ئۇلارنىڭ پۇل- مېلىنى ئۆزىنىڭ قىلىۋېلىشنى دۇرۇس ھېسابلايدۇ. (فەتھۇلبارى 13\528)

[9] ئىمام ئىبنى جەۋزى: خاۋارىجلار مۇسۇلمان ئاياللارنىڭ ۋە بالىلارنىڭ ئۆلتۈرۈلۈشىنى دۇرۇس دەپ بىلدى ۋە ئۇلارنى مۇشرىك دەپ قارىدى. (تەلبىسۇل ئىبلىس، 141)

[10] ئىمام ئىبنى ھەجەر: دىنىمىز كاپىرلارغا قاتتىق مۇئامىلە قىلىش، مۆمىنلەرگە يۇمشاق ۋە شەپقەتلىك مۇئامىلە قىلىشنى تەلەپ قىلىدۇ. بىراق، خاۋارىجلار بۇنىڭ قارشىسىغا ئىش كۆرىدۇ (مۆمىنلەرگە قاتتىق، كاپىرلارغا شەپقەتلىك مۇئامىلە قىلىدۇ.) (فەتھۇلبارى 13\530)

[11] ئابدۇللاھ ئىبنى ئۆمەر رەزىيەللاھۇ ئەنھۇما: خاۋارىجلار كاپىرلار ھەققىدە نازىل بولغان ئايەتلەرنى تۇتقۇ قىلىپ، بۇ ئايەتلەرنى مۇسۇلمانلارغا قارىتىپ تەئۋىل قىلىدۇ. (سەھىھۇل بۇخارى-مۇرتەدلەر … ۋە ئۇلار بىلەن ئۇرۇشۇش بۆلۈمى، 7-باب ماۋزۇسىدىن كېيىن نەقىل قىلىنغان)

[12] ئىمام ئىبنى ھەجەر: خاۋارىجلار ئۇرۇشتا رەھىمسىز، ساباتلىق ۋە كۆزىنى مىتمۇ قىلىپ قويماستىن ئۆزىنى ئۆلۈمگە ئاتىدىغان كىشىلەردىن ئىكەنلىكى بىلىنگەن ئەھۋالدۇر. (فەتھۇلبارى 13\525)

خاۋارىجلار ھەققىدىكى ھەدىسلەر ۋە شەرھىسى

ئەبۇ سەئد خۇدرى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇدىن مۇنداق رىۋايەت قىلىنىدۇ: پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسسەللەم غەنىيمەتلەرنى تەقسىم قىلىۋاتقانداق ئابدۇللاھ ئىبنى زۇلخۇۋەيسەرە كېلىپ «ئى رەسۇلۇللاھ، ئادىل بولغىن!» دېدى. رەسۇلۇللاھ «ھالىڭغا ۋاي! ئەگەر مەن ئادىل بولمىسام كىم ئادىل بولىدۇ؟» دېدى. شۇنىڭ بىلەن ئۆمەر رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ «ئى رەسۇلۇللاھ! ماڭا رۇخسەت قىلغىن، بۇنىڭ بوينىغا چاپاي» دېدى. رەسۇلۇللاھ مۇنداق دېدى:«بولدى قىلغىن! شۈبھىسىز، ئۇنىڭ بىر گۇرۇپ مەسلەكداشلىرى باركى، ئۇلارنىڭ نامىزىنى كۆرۈپ ئۆز نامىزىڭلارنى، ئۇلارنىڭ روزىسىنى كۆرۈپ ئۆز روزاڭلارنى كىچىك سانايسىلەر. ئۇلار ئوقنىڭ ئوۋنى تېشىپ چىقىپ كەتكىنىدەك دىندىن چىقىپ كېتىدۇ…»(بۇخارى 6933)

ئىمام ئىبنى ھەجەر بۇ ھەدىسنى شەرھلەپ مۇنداق دېگەن: رەسۇلۇللاھ ئۆمەر رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ زۇلخۇۋەيسەرەنىڭ بوينىغا چېپىش تەكلىۋىنى رەت قىلدى. چۈنكى، زۇلخۇيۋەسەرە دىلىدىن كەچكەنلەرنى ئوتتۇرىغا قويىدىغان پېئىلدا بولمىغان. رەسۇلۇللاھ، ئىسلام ئەمدىلا يىلتىز تارتىپ، قەلبلەرگە يەرلىشىشتىن ئاۋۋال كىشىلەرنىڭ نەزىرىدە سالىھ ھېسابلىنىدىغان كىشىنى ئۆلتۈرىدىغان بولسا، ئۇلارنى ئىسلامغا كىرىشتىن قاچۇرۇپ قوياتتى. خاۋارىجلار رەسۇلۇللاھنىڭ ۋاپىتىدىن كېيىن  كۆز قاراشلىرىنى ئوتتۇرىغا قويۇپ، جامائەتتىن ئايرىلىپ، خەلىپىلەرگە قارشى چىققىنىدا – ئۇلار بىلەن ئۇرۇشۇشقا كۈچ يېتىدىغان تۇرۇپ ئۇرۇشماسلىق – جائىز بولمايدۇ.(فەتھۇلبارى 13\525)

ئەبۇ سەئد خۇدرى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسسەللەمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى بايان قىلغان:«ئاراڭلاردىن شۇنداق كىشىلەر ئوتتۇرىغا چىقىدۇكى، ئۇلارنىڭ نامىزىنى كۆرۈپ ئۆزۈڭلارنىڭ نامىزىنى ئەرزىمەس سانايسىلەر؛ ئۇلارنىڭ روزا تۇتۇشىنى كۆرۈپ ئۆزۈڭلارنىڭ روزىسىنى كىچىك سانايسىلەر؛ باشقا ئەمەللىرىگە قاراپمۇ ئۆز ئەمىلىڭلارنى كىچىك كۆرۈسىلەر. ئۇلار قۇرئان ئوقۇيدۇ، ئەمما قۇرئان قەلبىگە ئورناشمايدۇ. بۇنىڭ بىلەن ئوقنىڭ نىشانغا تېگىپ چىقىپ كەتكىنىدەك ئىسلامدىن چىقىپ كېتىدۇ…»(بۇخارى 5058)

يۇسەير ئىبنى ئەمر مۇنداق دەيدۇ: سەھل ئىبنى ھۇنەيف رەزىيەللاھۇ ئەنھۇدىن «رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسسەللەمدىن خاۋارىجلار توغرۇلۇق بىرەر گەپ ئاڭلىغانمىدىڭ؟» دەپ سورىدىم. ئۇ مۇنداق دېدى: مەن رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسسەللەمدىن قولى بىلەن ئىراق  تەرەپنى ئىشارەت قىلىپ تۇرۇپ شۇنداق دېگەنلىكىنى ئاڭلىدىم:«بۇ تەرەپتىن بىر قەۋم چىقىدۇ. قۇرئان ئۇلارنىڭ ئوقرەك سۆڭىكىدىن ئاستىغا ئۆتمەيدۇ. ئۇلار ئېتىلغان ئوقنىڭ ئوۋنى تېشىپ چىقىپ كەتكىنىدەك ئىسلامدىن چىقىپ كېتىدۇ.»(بۇخارى 6934)

«قۇرئان ئوقرەك سۆڭىنىڭ ئاستىغا ئۆتمەيدۇ» يەنى قۇرئاننى تىلىدا ئوقۇيدۇ، بوغۇزىدىن ئۆتمەيدۇ، قۇرئاننىڭ ھۆكۈملىرى گېلىدىن ئۆتۈپ قەلبىگە ئورناشمايدۇ. يەنە بىر ھەدىستە «قۇرئان گېلىدىن ئۆتمەيدۇ» دېيىلگەن.

ئۇمەر رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ بىرىنىڭ مۇسۇلمان بولغاندىن كېيىن كاپىر بولغىنىنى، بىراق تەۋبە قىلىشقا تەكلىپ قىلىنىشتىن ئاۋۋال ئۆلتۈرۈلگىنىنى ئاڭلاپ مۇنداق دېگەن:«نېمىشقا ئۇنىڭ تەۋبە قىلىشى ئۈچۈن ئۈچ كۈن قاماققا ئېلىپ، يېيىشى ئۈچۈن كۈنىگە بىر تال نان بېرىپ تەۋبە قىلىشىنى تەلەپ قىلمىدىڭلار. بەلكىم، تەۋبە قىلار بولغۇيتتى ياكى رەببىنىڭ ئەمرىگە قايتار بولغۇيتتى. ئاللاھىم، مەن ئۇ يەردە ئەمەسمەن، ئۇلارنىڭ قىلمىشى ماڭا يېتىپ كەلگەندىمۇ ئۇلارنىڭ قىلمىشىغا رازى بولمىدىم.»(مالىك-مۇۋەتتائ 2-737؛ 16-نومۇر، سەھىھ ھەدىس)

ئەلى ئىبنى ئەبۇ تالىب رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ مۇنداق دېگەن: سىلەرگە رەسۇلۇللاھتىن بىر ھەدىس بايان قىلسام، شۇنى بىلىڭلاركى رەسۇلۇللاھ نامىدا يالغان سۆزلىشىمدىن ئاسماندىن تاشلىۋېتىلىشىم ماڭا سۆيۈملۈكراقتۇر. ئۆزۈم بىلەن سىلەرنىڭ ئاراڭلاردىكى ئىش ھەققىدە سىلەرگە سۆز قىلسام شۇنى بىلىڭلاركى، ئۇرۇش ھىيلىدۇر. رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسسەللەمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى ئاڭلىدىم: ئاخىرى زاماندا يېشى كىچىك، ئەقلى كالتە بىر قىسىم كىشىلەر مەيدانغا كېلىدۇ. ئۇلار يارىتىلغانلارنىڭ ئەڭ ياخشىلىرىغا ئوخشاش سۆز قىلىدۇ، بىراق ئۇلار بەئەينى ئوق نىشاننى تېشىپ ئۆتكىنىگە ئوخشاش ئىسلامدىن چىقىپ كېتىدۇ. ئىمانى بوغۇزىدىن ئۆتمەيدۇ. ئۇلار بىلەن ئۇچراشقانلىكى يەردە ئۇلارنى ئۆلتۈرۈڭلار. چۈنكى، ئۇلارنى ئۆلتۈرگەنلەر ئۈچۈن قىيامەت كۈنى ساۋاب بېرىلىدۇ.» (بۇخارى 3611) بۇخارىنىڭ ئەلى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇدىن كەلگەن 5057-نومۇرلۇق ھەدىسىدە «ئۆمرى قىسقا» دېگەن جۈملە زىيادە نەقىل قىلىنغان.

«ئۇلار يارىتىلغانلارنىڭ ئەڭ ياخشىلىرىغا ئوخشاش سۆز قىلىدۇ» يەنى، ئۇلارنىڭ گېپى ناھايىتى چىرايلىق. ئۇلۇغ، چوڭ سۆزلەرنى قىلىنىدۇ، تىللىرىدا بەزى ئايەت-ھەدىسلەرنى سۆزلەيدۇ. ئاللاھقا تەقۋادارلىق قىلىش، ياخشى ئەمەللەرنى قىلىش، ئاللاھقا ئاسىي بولماسلىق دېگەن سۆزلەرنى قىلىدۇ. ئەمما، قىلغان ياخشى سۆزلىرىگە قاراپ ئۇلارنى ياخشى كىشى دەپ قالمىغىن. ئۇلارنىڭ ئەمىلى بۇزۇق. خەقنىڭ چىرايلىق گېپىگە قاراپلا ئۇنى تەقۋا، سالىھ كىشى دېيىش خاتالىق. ياخشى سۆز سالىھ ئەمەل بىلەن بىرلەشكەندە ئاندىن تەقۋادارلىق ئوتتۇرىغا چىقىدۇ. خاۋارىجلارنىڭ سۆزى ياخشى، قەلبى بۇزۇق بولۇپ، ئۇلارنىڭ قەلبى مۇسۇلمانلارغا ئۆچمەنلىك، نەپرەت ۋە ئاداۋەت بىلەن تولۇپ كەتكەن. خاۋارىجلار ئۆز نەپسى-خاھىشىنى ئايەت ھەدىسكە ئەمە، ئايەت ھەدىسنى ئۆز نەپسى خاھىشىغا توغرىلايدىغان بىدئەت پىرقىلىرىدىن بىرىدۇر. ئۇلارنىڭ مۇسۇلمانلارغا كەلتۈرگە بالايى ئاپەتلىرى كاپىرلارنىڭ بالايى ئاپەتلىرىدىنمۇ قات-قات ئېشىپ كېتىدىغان بولغانلىقتىن رەسۇلۇللاھ «ئۇلارنى ئۆلتۈرگۈچىگە قىيامەتتە ساۋاب بېرىلىدۇ» دېگەن. ئاللاھ ئەڭ ياخشى بىلگۈچىدۇر.

The post خاۋارىجلارنىڭ بەلگىلىرى ۋە بۇ توغرىسىدىكى ھەدىسلەرنىڭ شەرھى first appeared on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.

The post خاۋارىجلارنىڭ بەلگىلىرى ۋە بۇ توغرىسىدىكى ھەدىسلەرنىڭ شەرھى appeared first on مۇجتەھىد پەتىۋا تورى.